علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٠٥ - بررسی دلایل رویکرد اخباریان به علم رجال

 

... توسط یکی از اصحابمان از اهالی استرآباد، هدایت یافتم ...[١]

محمد باقر مجلسی نیز از یکی از چهره‌های سرشناس اخباریان به شمار
می‌آید. وی در حقیقت، مجتهدی است اخباری مسلک که نه به اصول اخباری‌ها
دل بسته و نه تمام قواعد مجتهدین را به کار بسته است. وی در مقدمه مرآة العقول چنین آورده است:

... حقیقت علم یافت نمی‌شود، الّا در اخبار اهل بیت: و سبیل نجات هویدا نمی‌گردد، الّا با فحص از آثار ایشان.[٢]

این شیوه بعد از وی مرضی علمایی چون شیخ یوسف بحرانی می‌گردد؛ هر چند وی ابتدا اخباری صرف و خالص بوده که بعد از این نظریه برگشته و مانند علامه مجلسی (دوم) طریق وسطی را برگزیده است[٣]. مقدمات کتاب معروف وی، الحدائق الناضرة فی أحکام العترة الطاهرة، برای اثبات مسلک وی کافی است.

علم رجال و رویکردهای رجالی

دانش رجال، علمی است که در آن از حالات راویان حدیث و صفات آنها بحث می‌شود؛ از آن جهت که آن صفات، در رد و قبول خبر آنان تأثیر دارد.[٤]

در توجه به علم رجال رویکردهای مختلفی وجود دارد؛ برخی آن را ضروری دانسته و برخی در مقابل آن را نفی کرده‌اند و برخی روش میانه‌ای را انتخاب نموده‌اند؛ یعنی، نه آن را قبول و نه نفی کرده‌اند، بلکه قایل به احتیاج کم به علم رجال هستند. این رویکرد‌ها عبارت‌اند از:

_ ضرورت پرداختن به علم رجال: علمای اصولی بر این باورند که حکم به صحت و ضعف احادیث موقوف به علم رجال است.[٥]

_ عدم احتیاج: در مسلک سید مرتضی و ابن ادریس _ که به خبر واحد عمل نمی‌کردند _ تقریباً فایده علم رجال منتفی است و نیز مسلک برخی از اصولیان _ که عمل به مشهور را


[١]. حق المبین، ص١٢.

[٢]. مراة العقول، ج١، ص٢٢.

[٣]. الحدائق الناضرة، ج١، ص١٥.

[٤]. الذریعة، ج٨، ص٨٠.

[٥]. نقد الرجال، ج١، ص٣٣.