و از اين روى مى‌توان احتمال داد- كه حواس ساير جانوران زنده- در ادراك با حواس ما مخالف بوده باشد- چنانكه برخى آزمايشها- در برخى از آنها اين نظر را تاييد مى‌نمايد- .

فرق ديگرى نيز هست- و آن اينكه كانت اين عينك را- فقط براى مشاهده عوارض طبيعت- در جلو چشم انسان قرار مى‌دهد- و اما ماديين اين عينك را- براى مطالعه هر چيزى حتى رياضيات و فلسفه- در جلو چشم اشخاص قرار ميدهند- .

كانت به نقل مرحوم فروغى مى‌گويد- معلوم را تشبيه مى‌كنيم به مواد غذائى- كه بايد به بدن برسد و بدل ما يتحلل شود- براى اين مقصود بايد مواد خوراكى- از خارج داخل معده شود- آنگاه بايد معده و اعضا ديگر هاضمه- شيره‌هائى از خود ضميمه كنند- تا خوراكها غذا شود پس خوراكها به منزله احساساتند- و شيره‌ها حكم زمان و مكان- كه به عقيده كانت اين دو غير عينى- و از مفهومات قبلى ذهن مى‌باشند را دارند - .

چنانكه سابقا از گفتار ارانى نقل كرديم- ماديين نيز عين همين تشبيه كانت را- تكرار كرده‌اند تنها اختلاف نظر- در نوع شيره‌هائى است كه ذهن از خود ضميمه مى‌كند- به عقيده كانت آن شيره‌ها عبارت است از- مفهومات قبلى ذهن و به عقيده ماديين- عبارت است از نوع تاثير مخصوص سلسله عصبى- .

بنابر اين چه امتيازى در بين است- كه ما كانت را شكاك و ايده آليست- و ماديين را رئاليست بدانيم

آيا بين رولاتيويسم و ماترياليسم ديالكتيك از لحاظ ارزش معلومات
فرق است يا نه

قبلا اشاره كرديم- كه طرفداران ماترياليسم ديالكتيك - بين نظريه خود در باب ارزش معلومات- و نظريه نسبيون فرق مى‌گذارند- زيرا آنها حقايق نسبى را- داراى خاصيت تحول و تكامل مى‌دانند- و اما ساير نسبيون بحسب ادعاى ماديين- اين عقيده را ندارند و از همين لحاظ است- كه مسلك خود را مسلك جزم دگماتيسم - و مسلك آنها را مسلك شك سپتى‌سيسم معرفى مى‌كنند- حالا بايد ببينيم آيا واقعا اين مقدار فرق- موجب مى‌شود كه ارزش معلومات- در نظر اين دو دسته فرق كند- نسبيون شكاك و ماديين يقينى و جزمى باشند يا نه- دكتر ارانى در جزوه ماترياليسم ديالكتيك صفحه ٢٩- مى‌گويد از توليد يك اشتباه جلوگيرى مى‌كنيم- ممكنست از استعمال مفهوم