اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ١٢ - مقدمه
آخر كار در ميان هزاران محصل فقط افراد معدودى بودند- كه واقعا از عهده اين كار برمىآمدند- و غالبا عده آنها از عدد انگشتان يكدست تجاوز نمىكرد- .
بنابر اين چگونه ما مىتوانيم اطمينان پيدا كنيم- كه فلسفه ده قرن پيش اسلامى و افكار ابن سينا مثلا- همانطور كه مفهوم شاگردان خودشان بوده- در ترجمههايى كه از آنها شده است منعكس گرديده است- .
مقارن زمانى كه صدر المتالهين در ايران- مشغول زير و رو كردن فلسفه و ريختن طرح جديدى بود- قرن يازدهم هجرى و شانزدهم ميلادى در اروپا- نيز جنبش علمى و فلسفى عظيمى كه مقدماتش- از چند قرن پيش از آن فراهم شده بود پديد آمد- و درست همان زمانى كه صدر المتالهين در حال انزوا- و خلوت به تفكر و رياضت پرداخته بود- و مدتى كوهستان قم را براى اين كار انتخاب كرده بود- تا بهتر بتواند افكار وسيع خويش را به رشته تحرير درآورد- در اروپا دكارت فرانسوى نغمه جديدى از خود ساز كرد- ربقه تقليد را از گردن خويش دور افكند- و راه نوى پيش گرفت- و چندين سال در گوشهاى از هلاند انزوا و گوشه نشينى- اختيار كرد و فارغ از امور زندگانى- روزگار خويش را وقف امور علمى كرد- .
از زمان دكارت به بعد اروپا بسرعت سرسامآورى- بكشفيات علمى نائل گشت- در تمام رشتههاى علمى طريق تحقيق عوض شد- و مسائل جديدى پديد آمد- علاوه بر دانشمندانى كه در رشتههاى علوم طبيعى- و رياضى پيدا شدند فلاسفه بزرگى نيز- هر يك پس از ديگرى ظهور كردند- و فلسفه را وارد مراحل تازهاى كردند- .
در فلسفه جديد اروپا به مسائلى كه- سابقا در قرون وسطى مورد