هر يك از ما(چنانكه تجربه و قرائن نشان مى‌دهد موجودات زنده ديگر نيز همين حال را دارند)شعور به خويشتن من دارد عمومى ماده را ندارند- و لهذا نمى‌توان آنها را از خواص معينه- تشكيلات مخصوص مادى دانست- و تا كنون مستقيما از شخصيت مستقل خود روح- كه اين امور از عوارض و حالات- و يا از افعال و اعمال وى هستند بحثى نشد- مطلب بالا اشاره بيك برهان ساده از براهينى است- كه فلاسفه الهى برا‌ى اثبات شخصيت مستقل روح- در برابر تشكيلات مخصوص مادى اقامه كرده‌اند- .

خواننده محترم مى‌داند كه ماديين روح را- فقط بعنوان تشكل و اجتماع- و ارتباط مخصوص اجزاء ماده مى‌شناسند- و خواص روحى را نيز بعنوان خاصيتهاى مخصوص- اجزاء مرتبط ماده معرفى مى‌كنند- و اما روحيون روح را- كه از حركت و تكامل جوهرى ماده پيدا شده- در عين ارتباط و تعلق ذاتى با ماده- داراى شخصيت جداگانه و مستقل مى‌دانند- .

دانشمندان روحى شرقى و غربى- دليلهاى بسيارى براى اثبات تجرد- و شخصيت مستقل روح اقامه كرده‌اند- و البته بعضى از آنها خالى از خلل هم نيست- و فعلا مجال آن نيست كه همه دليلهائى- كه در اين باب آورده شده ذكر شود- و در اطراف آنها بحث و انتقاد شود- در اينجا فقط بذكر يك برهان ساده- از براهينى كه فلاسفه اسلامى بان خوب توجه كرده‌اند- اول كسى كه به تفصيل- اين برهان را ذكر كرده شيخ الرئيس است- و احتياجى بمقدمات زياد ندارد- و از اصول روانشناسى جديد نيز مى‌توان- آنرا تاييد نمود و در متن اشاره شده است اكتفا مى‌شود- و آن از راه علم نفس به خودش است خود آگاهى- .

مقدمتا بايد گفته شود كه خود آگاهى- يعنى اطلاع هر كسى از وجود خودش- براى هر كسى بديهى است- و هر كس با علم حضورى خود را مى‌شناسد- ماديين نيز اين شعور را شعور بخود- در انسان انكار ندارند- پس در اينكه هر كسى پيش خود تعقلى از خود دارد- و از وجود خود مطلع است- و خود را بعنوان يك موجود مستقل- و ممتاز از ساير موجودات مى‌شناسد- ترديد يا اختلافى نيست- هر كسى بالضروره تشخيص مى‌دهد- كه من هستم تنها چيزى كه احتياج به استدلال دارد- اينست كه خود يا من كه وجودش بديهى است- حقيقتش چيست و داراى چه خصوصيتى است- و آيا ممكنست مادى باشد يا خير- آيا وجود مستقل دارد- يا آنكه عين بدن با خواص بدنى است-