اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ١٦٤ - جمع بندى
جديد از قبيل بركلى و شوپنهاور - .
نميدانيم كه ادراكات عين حقيقت است يا نيست- زيرا تمام ادراكات بشر حتى بديهيات اوليه- و فلسفه و علوم رياضى بستگى دارد- بطرز ساختمان دستگاه ادراكى بشر- و ساختمان دستگاه ادراكى اشخاص متفاوت است- .
شكاكان قديم و نسبيون جديد- و طرفداران ماترياليسم ديالكتيك - .
محسوسات و معقولات اوليه- و آنچه با رعايت اصول منطقى كسب شود حقيقت است- .
ارسطو و پيروانش در يونان قديم- و جميع حكماء دوره اسلامى- .
فطريات عقل و معقولاتى كه- با رعايت اصول منطقى كسب شود- عين حقيقت است و اما محسوسات نميدانيم- حقيقت است يا نيست- زيرا حواس وسيله ارتباط عملى با خارج است- نه وسيله كشف حقيقت- .
دكارت و لايب نيتس و عده ديگر از فلاسفه اروپا- .
معلومات رياضى كه صرفا مخلوق ذهن ما است- حقيقت است و اما معلومات مربوط به جهان خارج- نميدانيم حقيقت است يا نيست- .
كانت آلمانى و پيروانش- .
وجدانيات و آنچه با تعقل صحيح بدست آيد حقيقت است- اما محسوسات نميدانيم حقيقت است يا نيست- .
ژان لاك انگليسى- .
حس و عقل هر دو فقط داراى ارزش عملى- و وسيله ارتباط عملى با خارجند- وسيله كشف حقيقت تنها شهود باطن است- .
هانرى بركسون - .
اين بود بيان مختصرى از سير عقايد و آراء- در باره ارزش معلومات- از دوره باستان يونان تا عصر حاضر