اصول فلسفه و روش رئاليسم - العلامة الطباطبائي - الصفحة ٢٩ - مقدمه

فلسفه مادى اروپا رونق گرفت- ولى حقيقت امر اينست كه تجدد علمى اخير اروپا- در اثر تكان سختى كه به افكار داد- و مسلمات چند هزار ساله بشر را- در مورد فلكيات و طبيعيات باطل شناخت- دهشت و حيرت و تشتت فكرى عجيبى ايجاد كرد- .

هر چند اين تحول در مورد مسائل حسى يا حدسى بود- ولى قهرا افكار را در مورد مسائل تعقلى و نظرى- و همچنين در مورد مسائل دينى نيز مردد و متزلزل ساخت- و همين امر موجب شد كه مكاتب فلسفى گوناگون- و ضد و نقيضى در اروپا پديد آمد- و هر دسته‌اى راهى را پيش گرفتند- و از آن جمله گروهى مادى شدند- و هم چنان كه ميدانيم بازار سوفسطائيگرى نيز- پس از دو هزار سال سردى و بى رونقى- دو مرتبه رواج زائدالوصفى پيدا كرد- و اگر پيدايش مكاتبى- كه مقارن ظهور علوم جديده پديد آمده‌اند- دليل بر ارتباط صحيح و معقول- آن مكاتب با آن علوم بوده باشد- پس مى‌بايست سوفيسم و ايده آليسم را نيز- ثمره مستقيم و خاصيت لاينفك علوم جديده بدانيم- .

ولى پيدايش مكاتب گوناگون در اروپا- يك علت عمده ديگر نيز دارد- و آن نبودن يك مكتب فلسفى تعقلى قوى و نيرومند است- كه بتواند با علوم سازگار باشد- و مخصوصا وجود يك سلسله عقايد سخيف- بنام حكمت الهى در اروپا- بيش از اندازه ميدان را براى فلسفه مادى باز كرد- شما اگر بكتب مادى مراجعه كنيد- بخوبى مى بينيد كه اينها چه سنخ عقائدى را- مورد حمله شديد قرار ميدهند- حتى آنكه يك عده از دانشمندان جديد اروپا- كه نظريه الهى داشته‌اند- از محتويات آن حكمت الهى ناليده‌اند- .

دانشمند الهى ستاره شناس معروف- فلاماريون در كتاب خدا در طبيعت مى‌گويد- يك ناظر دقيق و حقيقت بين امروزه ميتواند- در