ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٥٧ - شأن نزول
شأن نزول:
گويند: آيه( إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ) در باره عمار و پدرش ياسر و مادرش سميه و صهيب و بلال و خباب نازل شده است. اينان مورد شكنجه كفار واقع شدند.
پدر و مادر عمار بقتل رسيدند و عمار، هر چه مىخواستند بزبان آورد و نجات يافت. پس از آن خداوند پيامبر را از ماجرا خبر داد، برخى گفتند: عمار كافر شده است. فرمود:
هرگز. عمار از سر تا پايش پر از ايمان است و ايمان با خون و گوشت او در آميخته است.
عمار با چشم گريان، شرفياب حضور پيامبر شد. پيامبر فرمود:
- چه پشت سر دارى؟
عرض كرد:
- يا رسول اللَّه، بدى و زشتى. من خدايان آنها را به نيكى ياد كردم و خودم را به شما رسانيدم.
پيامبر در حالى كه چشمانش را مسح مىكرد، فرمود:
- اگر باز هم در چنگ آنها گرفتار شدى، سخن گذشته را تكرار كن.
اين قول از ابن عباس و قتاده است.
مجاهد گويد: در باره مردمى از اهل مكه، نازل شده است كه ايمان آورده، بعزم مدينه از مكه خارج شدند. قريش به آنها رسيدند و گرفتارشان كردند و آنها از روى كراهت، سخن كفر بر زبان آوردند.
برخى گفتهاند: پدر و مادر عمار، نخستين شهيدان اسلام هستند.
منظور از( مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ) و( مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْراً) عبد اللَّه بن سعد بن ابى سرح از قبيله بنى عامر است.
گويند: آيه( ثُمَّ إِنَّ رَبَّكَ لِلَّذِينَ هاجَرُوا ...) درباره عياش ابى ربيعه، برادر رضاعى ابو جهل و ابى جندل بن سهيل بن عمرو و وليد بن مغيره[١]! و ... افراد ديگرى
[١]- در اينجا نام وليد بن مغيره در رديف مهاجران آمده است، ولى- چنان كه قبلا هم گفتيم- وى سرسختانه با اسلام مبارزه كرد و بحال شرك، در مكه بهلاك رسيد.