ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٩٢ - مقصود
مىشود. نمازهاى زوال خورشيد، نماز ظهر و نماز عصر و نمازهاى تاريكى شب، نماز مغرب و نماز عشا و مقصود از «قرآن فجر» نماز صبح است. قول حسن نيز همين است.
ابن عباس و قتاده گويند: «غسق ليل» يعنى: آغاز شب. مجاهد گويد: يعنى غروب خورشيد. جبائى گويد: يعنى سياهى و تاريكى شب. از امام باقر ع و امام صادق ع روايت است كه منظور، نيمه شب است.
گروهى از اصحاب، به آيه استدلال كردهاند كه: وقت نماز ظهر تا آخر روز ادامه دارد، زيرا خداوند، اقامه نماز را از زوال خورشيد تا آغاز شب واجب كرده است.
مقتضاى اين بيان، اين است كه نماز ظهر را مىتوان ما بين ظهر و غروب، بجاى آورد.
شيخ ابو جعفر اين بيان را نپسنديده است، زيرا كسى كه «دلوك» را به معناى غروب مىداند، بنظر او آيه، دلالتى بر اين مطلب ندارد، بلكه منظور اين است كه: نماز مغرب را از غروب خورشيد تا پنهان شدن سرخى از افق مغرب، مىتوان انجام داد. كسانى كه دلوك را به معناى ظهر گرفتهاند، ممكن است بگويند: آيه در صدد بيان وجوب نمازهاى پنجگانه است، نه بيان وقت نماز ظهر. چنان كه حسن، چنين گفته است.
بنظر ما خداوند از ظهر تا پنهان شدن سرخى شب، از افق. وقت نمازهاى ظهر و عصر و مغرب و عشا قرار داده است، لكن ظهر و عصر وقتشان از ظهر تا غروب و مغرب و عشا وقتشان از غروب تا پنهان شدن سرخى شب از مغرب است.
(وَ قُرْآنَ الْفَجْرِ): نماز فجر را جداگانه ذكر كرده است. بنا بر اين آيه شريفه، حكم وجوب نمازهاى پنجگانه و وقتهاى آنها را بيان كرده است. مؤيد آن روايتى است كه عياشى از عبيد بن زرارة از امام صادق ع، در باره اين آيه نقل كرده است. طبق اين روايت، امام فرمود:
- خداوند چهار نماز را واجب ساخته است كه اول وقت آن ظهر و آخر آن نصف شب است. دو نماز، اول وقتشان از ظهر تا غروب و يكى قبل از ديگرى است و دو نماز، اول وقتشان از غروب خورشيد، تا نصف شب و يكى قبل از ديگرى است.
همين مطلب مورد قبول مرحوم سيد مرتضى است.