سيرى در ساحل بينش و منش حضرت امام خمينى(ره) - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٨٣ - ملاك خطا و صواب در قضاياى ارزشى چيست؟
متعلق به حقوق هم مىتواند در زير چتر اخلاق قرار بگيرد؛ البته به شرط آنكه به انگيزه اخلاقى انجام گيرد؛
٤. هدفهاى نامبرده، داراى دو حيثيت هستند: يكى، مطلوب بودن آنها براى انسان؛ به گونهاى كه سبب صرفنظر كردن از خواستهاى پستتر مىشود. از اين نظر با خواست فطرى انسان براى رسيدن به سعادت و كمال ارتباط پيدا مىكند و حيثيتى روانى و تابع شناخت و مبادى علمى و ادراكى است. ديگرى، حيثيت تكوينى آنها كه به طور كامل، عينى و مستقل از ميل، رغبت، تشخيص و شناخت افراد است. و هرگاه فعل را در ارتباط با هدف مطلوب از نظر مطلوب بودنش در نظر بگيريم، مفهوم «ارزش» از آن انتزاع مىشود؛ و هرگاه آن را از نظر رابطه وجودى با نتيجه مترتّب بر آن لحاظ كنيم، مفهوم «وجوب» يا «شايستگى» يا «بايستگى» از آن گرفته مىشود كه در زبان فلسفى از آن به «ضرورت بالقياس» تعبير مىشود.
با توجّه به اين مقدمات، مىتوانيم نتيجه بگيريم كه ملاك صدق و كذب و صحت و خطا در قضاياى اخلاقى و حقوقى، تأثير آنها در رسيدن به اهداف مطلوب است؛ تأثيرى كه تابع ميل، رغبت، سليقه و رأى كسى نيست و مانند ساير روابط علّى و معلولى، از واقعيتهاى نفسالامرى است؛ البته ممكن است در تشخيص هدف نهايى و هدفهاى متوسط اشتباه رخ دهد؛ چنان كه برخى بر اساس بينش مادّه گرايانه خودشان، هدف انسان را در بهزيستى دنيوى خلاصه كردهاند؛ از اين رو تنها همين اهداف مادّى را ملاك ارزش مىدانند. همچنين ممكن است در تشخيص راههايى كه انسان را به هدفهاى واقعى مىرساند، اشتباهاتى رخ بدهد؛ ولى همه اين اشتباهها، ضررى به واقعى بودن رابطه سببى و