اما بسيارى از مردم از اين نعمت محرومند و نه تنها از سحرخيزى و نماز شب و مناجات شبانه لذتى نمى‌برند، كه براى نماز صبحشان هم با كراهت بيدار مى‌شوند و تابستان كه شب‌ها كوتاه مى‌شود، چيزى به طلوع آفتاب نمانده كه نماز مى‌خوانند!

به هر صورت، اينها نيز عذاب‌هاى الهى است كه ما غالباً از آنها غافليم. در بُعد فردى بالاترين عذاب اين است كه توفيق عبادت و لذت انس و مناجات با خدا از انسان گرفته شود. در بعد اجتماعى نيز يكى از بالاترين عذاب‌ها ايجاد اختلاف و تشتت و چند دستگى بين مردم است. فرهنگ و بينش اسلامى اقتضا مى‌كند كه ما به اين عذاب‌ها بيش از ساير عقوبت‌ها توجه داشته باشيم و پناه ببريم به خدا از اين كه به چنين عذاب‌هايى مبتلا شويم، و اگر خداى ناكرده مبتلا شديم، دست به دامان خداى متعال گرديم تا آنها را از ما رفع كند.

به هر حال، سفارش سوم پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) به اميرالمؤمنين(عليه السلام) اين است كه مى‌فرمايد، از خدا بترس و آن‌چنان پروا داشته باش كه گويا او را مى‌بينى.

گريه از خشيت الهى

و اما وصيت چهارم:

وَالرّابِعَةُ كَثْرَةُ الْبُكاءِ مِنْ خَشْيَةِ اللهِ يُبْنى لَكَ بِكُلِّ دَمْعَة أَلْفُ بَيْت فِي الْجَنَّةِ؛ سفارش چهارم اين است كه از خشيت خداوند بسيار گريه كنى؛ كه در مقابل هر قطره اشكى كه بريزى خداوند هزار خانه در بهشت به تو عنايت مى‌فرمايد.

سفارش سوم اين بود كه از خدا بترس، آن‌چنان كه گويا او را مى‌بينى؛ اما اين سفارش امرى بالاتر از آن را توصيه مى‌كند. البته اين كه انسان احساس كند