كتاب المراتب في فضائل أمير المؤمنين و سيد الوصيين(ع) - البستي، أبو القاسم - الصفحة ١٥ - *** ٢- كتاب (المراتب) و روش مؤلّف در تدوين آن
به هند است، كه دوّمين نسخه را ديده و مقدّمه و برخى از مطالب آن را براى استفاده در تأليفات خود بازنويسى كرده است.
ويژگيهاى كتاب (المراتب): به نظر مىرسد رويا روئيها و منازعات و كشمكشهاى مذهبى و عقيدتى و فرقهاى ميان شيعيان بطور عموم (اعم از تيرههاى امامى- زيدى- اسماعيلى) و سنيّان، بويژه حنبليّان در قرن سوم و چهارم، نقش مهمّى در تدوين اينگونه رساله و كتابها داشته است، غالب محدّثين سنى مراتب فضيلت خلفاى باصطلاح راشدين را به ترتيب خلافت آنها قرار دادهاند، در مقابل شيعيان و شاخه بغدادى معتزليان (شاخه بصرى اعتزال عثمانى الهوى بودهاند) قائل به برترى فضائل امير المؤمنين (عليه السلام) بر تمامى صحابه بودهاند، با اين تفاوت كه معتزله أفضليت على (عليه السلام) را مانعى از تأخير او در خلافت و مشروعيّت تقدّم مفضول بر او ندانستهاند، كه گفته مشهور ابن ابى الحديد مدائنى: «الحمد للّه الذى قدّم المفضول على الفاضل» انعكاس اين رأى و نظر است.
أمّا شيعيان امامى علىّ (عليه السلام) را أفضل بشر بعد از پيامبر (صلّى اللّه عليه و آله) مىدانسته، و به دليل نصّ و سبق در اسلام و افضليت، خليفه بلا فصل رسول اللّه (صلّى اللّه عليه و آله)، و خلافت متقدّمين بر او را نامشروع و غاصبانه مىدانند، امّا زيديان كه در اصول مذهب معتزلى مىباشند، بطور عموم تابع رأى معتزله بغداد بوده، و اعتقاد به أفضليت علىّ (عليه السلام) بر صحابه و خلفا، و در عين حال مشروعيت خلافت خلفاى سابق بر حضرت را داشتهاند. در اين ميان ناصبيان يا نواصب، كه بطور عموم أهل حديث و حنبلى مذهب، يا به اصطلاح امروز سلفى بودهاند، و بنابر آموختههاى خود از حديث، و بر طبق سيره سلف صالح خودشان، عموم صحابه را منزّه و مبرى از خطا مىدانستند، هنگام برخورد با شيعيان يا معتزله، كه روش صحابه صدر اوّل را مورد نقد و بررسى قرار مىداده، و بر طبق شواهد تاريخى و قرائن قطعى، حكم به كفر يا فسق يا انحراف آنان مىدادند، در دفاع از