انسان در قرآن - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٦

چو کردی پیشوای خود خرد را

نمی‌دانی ز جزء خویش خود را

برو ای خواجه خود را نیک بشناس

که نبود در بهی مانند آماس [١]

من و تو برتر از جان و تن آمد

که این هر دو ز اجزای من آمد

به لفظ من نه انسان است مخصوص

که تا گویی بدان جان است مخصوص

یکی ره برتر از کون و مکان شو

جهان بگذار و خود در خود جهان شو

مولوی گوید : ای که در پیکار ، " خود " را باخته دیگران را توز " خود " نشناخته

تو به هر صورت که آیی بیستی

که منم این و الله آن تو نیستی

یک زمان تنها بمانی تو ز خلق

در غم و اندیشه مانی تا به حلق

این تو کی باشی که تو آن اوحدی

که خوش و زیبا و سرمست خودی

مرغ خویشی صید خویشی ، دام خویش

صدر خویشی ، فرش خویشی ، بام خویش

گر تو آدمزاده‌ای چون او نشین

جمله‌ء ذرات را در " خود " ببین

پس از نظر عارف روح و جان " من " واقعی نیست ، آگاهی به روح یا جان خودآگاهی نیست ، روح و جان مظهری از خود و از من است ، من واقعی‌ خداست ، هر گاه انسان از خود فانی شد و تعینات را درهم شکست و ندید ، از روح و جان اثری باقی نماند ، آنگاه که این قطره‌ء جدا شده از دریا به‌ دریا بازگشت و محو شد ، انسان به خودآگاهی واقعی رسیده است ، آن وقت‌ است که انسان خود را در همه‌ء اشیاء و همه‌ء اشیاء را در خود می‌بیند و تنها آن وقت است که انسان از خود واقعی با خبر می‌شود .

---

[١] اشاره به جمله‌ء معروف شیخ اکبر اهل عرفان ، محیی الدین عربی ، که‌ قبلا نقل شد .