انسان هم خود آگاه است و هم جهان آگاه ، و دوست می‌دارد از خود و از جهان آگاه‌تر گردد . تکامل و پیشرفت و سعادت او در گرو این دو آگاهی‌ است . از این دو آگاهی کدام از نظر اهمیت در درجه‌ء اول است و کدام در درجه‌ء دوم ؟ داوری در این موضوع چندان ساده نیست . برخی بیشتر به خود آگاهی‌ بها می‌دهند و برخی به جهان آگاهی . احتمالا یکی از وجوه اختلاف طرز تفکر شرقی و طرز تفکر غربی در نوع پاسخی است که به این پرسش می‌دهند ، همچنانکه یکی از وجوه تفاوتهای علم و ایمان در این است که علم وسیله‌ء جهان آگاهی و ایمان سرمایه‌ء خود آگاهی است . البته علم سعی دارد انسان را همان گونه که به جهان آگاهی می‌رساند به‌ خود آگاهی نیز برساند . علم النفس‌ها چنین وظیفه‌ای بر عهده دارند . اما خود آگاهیهایی که علم می‌دهد مرده و بیجان است ،