انسان در قرآن - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٧

پس فرق اجبار و اکراه با اضطرار آن است که در مورد اجبار و اکراه‌ انسان از طرف یک قوه‌ء جائر و جابر مورد تهدید قرار می‌گیرد که فلان عمل‌ خلاف را باید انجام دهی و اگر انجام ندهی فلان صدمه را به تو خواهم زد ، و انسان برای آنکه صدمه و ضرری را از خود " دفع " کند یعنی نگذارد وارد شود نا چار بر خلاف وظیفه‌ء خود عمل می‌کند ، ولی در اضطرار پای تهدید در کار نیست ، بلکه مجموع شرایط طوری پیش آمده که وضع نامطلوبی را بر او تحمیل کرده است و او برای آنکه آن وضع را " رفع " کند یعنی آنچه وجود دارد مرتفع سازد ناچار است بر خلاف وظیفه‌ء اصلی خود عمل کند . پس تفاوت اکراه و اجبار با اضطرار در دو جهت است : . ١ در اکراه و اجبار پای تهدید انسان در میان است ، بر خلاف اضطرار . . ٢ در مورد اکراه و اجبار انسان برای " دفع " یک وضع نامطلوب چاره‌ جویی می‌کند ، و در مورد اضطرار برای " رفع " چنان وضعی چاره جویی‌ می‌نماید . ولی اکراه و اجبار و همچنین اضطرار را از شرایط عمومی تکلیف نمی‌توان‌ به حساب آورد ، یعنی کلیت و عمومیت ندارد ، اولا بستگی دارد به درجه‌ء صدمه و ضرری که بناست دفع و یا رفع شود ، و ثانیا بستگی دارد به اهمیت‌ آن تکلیفی که انسان می‌خواهد به علت اکراه یا اضطرار انجام ندهد . بدیهی است که هیچ گاه به بهانه‌ء اکراه یا اضطرار نتوان به زیان دیگران‌ و به ضرر اجتماع و یا به زیان خود دین اقدامی کرد . برخی تکالیف است که‌ هر ضرر و صدمه‌ای را به خاطر آنها باید تحمل کرد .