انسان در قرآن - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨

شرایط صحت

آنچه تا کنون گفتیم مربوط بود به شرایط تکلیف ، یعنی شرایط مکلف بودن‌ ، که تنها با بودن آن شرایط انسان موظف به انجام کاری می‌شود . پس شرط تکلیف عبارت است از شرطی که اگر نباشد انسان وظیفه و تکلیفی ندارد .
ولی یک سلسله شرایط دیگر داریم که " شرایط صحت " نامیده می‌شود .
چنانکه می‌دانیم موضوعات شرعی ، اعم از عبادات و معاملات ، باید مقرون‌ به یک سلسله شرایط و خصوصیات باشد تا صحیح و درست انجام یابد . پس‌ شرط صحت عبارت است از شرطی که اگر آن شرط نباشد انسان تکلیف خود را درست انجام نداده است ، آنچه انجام داده کان لم یکن و باطل باید فرض‌ شود . شرایط صحت نیز مانند شرایط تکلیف زیاد است ، ولی همچنانکه شرایط تکلیف به شرایط عمومی و شرایط خصوصی تقسیم می‌شود ، شرایط صحت نیز بر دو قسم است : شرایط خصوصی و شرایط عمومی . شرایط خصوصی هر عملی مخصوص خود آن عمل است و ضمن یاد گرفتن خود آن عمل شناخته می‌شوند ، شرایط عمومی چند چیز است که اکنون به آنها اشاره می‌کنیم .
میان شرایط عمومی تکلیف و شرایط عمومی صحت به اصطلاح منطقیین " عموم‌ و خصوص من وجه " [١] بر قرار است ، یعنی

---

[١] مثلا بین سکه و پول ، عموم و خصوص من وجه است . بعضی سکه‌ها پول‌اند و بعضی سکه‌ها پول نیستند، بعضی پولها سکه نیستند و بعضی پولها سکه هستند.