انسان در قرآن - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦١

. ٢ خود آگاهی فلسفی

فیلسوف کوشش دارد حقیقت " من " خودآگاه را بشناسد که چیست ؟ آیا جوهر است یا عرض ؟ مجرد است یا مادی ؟ چه رابطه‌ای با بدن دارد ؟ آیا پیش از بدن موجود بوده یا با بدن موجود شده یا از بدن سر برآورده است ؟ آیا پس از بدن باقی است یا نه ؟ و امثال اینها . در این درجه از خود آگاهی ، آنچه مطرح است ، ماهیت و حقیقت خود است‌ که چیست و از چه جنس است ؟ اگر فیلسوف مدعی خودآگاهی است به معنی‌ این است که می‌دانم ماهیت و جنس و جوهر من چیست ؟

. ٣ خودآگاهی جهانی

خودآگاهی جهانی یعنی آگاهی به خود در رابطه‌اش با جهان که : از کجا آمده‌ام ؟ در کجا هستم ؟ به کجا می‌روم ؟ در این خودآگاهی ، انسان کشف‌ می‌کند که جزئی از یک " کل " است به نام جهان ، می‌داند یک جزیره‌ء مستقل نیست ، وابسته است ، به خود نیامده و به خود زیست نمی‌کند و به‌ خود نمی‌رود ، می‌خواهد وضع خود را در این کل مشخص کند . سخن پر مغز علی ( علیه السلام ) ناظر به این نوع از خودآگاهی است که می‌گوید : « رحم الله امرء علم من أین ؟ و فی أین ؟ و الی أین ؟ » خدای رحمت کند آن که را که بداند از کجا آمده ؟ در کجاست ؟ به کجا می‌رود ؟ این نوع از خودآگاهی یکی از لطیف‌ترین و عالی‌ترین