انسان در قرآن - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٦

و هم او فرمود : « عجبت لمن ینشد ضالته کیف لا ینشد نفسه » . در شگفتم از کسی که چیزی از خود گم می‌کند و در جستجویش بر می‌آید ، و خود را گم کرده اما جستجو نمی‌کند . آگاهان جهان ، عیب اساسی که بر فرهنگ و تمدن غربی گرفته‌اند این است‌ که این فرهنگ ، فرهنگ جهان آگاهی و خود فراموشی است . انسان در این‌ فرهنگ به جهان آگاه می‌گردد ، و هر چه بیشتر به جهان آگاه می‌گردد ، بیشتر خویشتن را از یاد می‌برد . راز اصلی سقوط انسانیت در غرب همین جاست . انسان آنگاه که خود را ، به تعبیر قرآن ، ببازد ( خسران نفس ) ، به دست‌ آوردن جهان به چه کارش می‌آید ؟ فکر می‌کنم کسی که بهتر از همه فرهنگ غرب را از این نظر انتقاد کرده‌ است " مهاتما گاندی " رهبر فقید هند است . گاندی می‌گوید : " غربی به کارهای بزرگی قادر است که ملل دیگر آن را در قدرت خدا می‌دانند ، لیکن غربی از یک چیز عاجز است و آن تأمل در باطن خویش است‌ . تنها این موضوع برای پوچی درخشندگی کاذب تمدن جدید کافی است . تمدن غربی اگر غربیان را مبتلا به خوردن مشروب و توجه به اعمال جنسی‌ نموده است ، به خاطر این است که غربی به جای " خویشتن جویی " در پی‌ نسیان و هدر ساختن " خویش " است . اغلب کارهای بزرگ و قهرمانی و حتی اعمال نیک غربی ، فراموشی ( فراموشی خود ) و بیهودگی است . قوه‌ء عملی او بر اکتشاف و اختراع و تهیه‌ء وسایل جنگی ، ناشی از فرار غربی از " خویشتن " است نه قدرت و تسلط استثنایی وی بر خود .