انسان در قرآن - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٩

برخی ، هم شرط تکلیف است و هم شرط صحت ، برخی شرط تکلیف است و شرط صحت نیست ، و برخی شرط صحت هست و شرط تکلیف نیست . البته شرط صحت نیز به نوبه‌ء خود بر سه قسم است : برخی ، هم شرط صحت‌ عبادات است و هم شرط صحت معاملات ، برخی فقط شرط صحت عبادات است و برخی فقط شرط صحت معاملات . آن چیزی که هم شرط تکلیف است و هم شرط صحت ، عقل است . انسان غیر عاقل همان طوری که تکلیف ندارد ، اعمالش اعم از عبادات و یا معاملات‌ صحیح نیست . مثلا اگر دیوانه‌ای بخواهد به نیابت از دیگری حج کند کافی‌ نیست و یا اگر بخواهد به نیابت از دیگری نماز بخواند و یا روزه بگیرد کافی نیست و همچنین در نماز جماعت اگر دیوانه‌ای رابط میان امام و مأموم‌ و یا رابط میان مأمومها باشد کافی نیست . قدرت نیز مانند عقل ، هم شرط تکلیف است و هم شرط صحت ، همچنانکه‌ عدم اکراه نیز چنین است ، یعنی شخص مجبور همان طور که در شرایط خاصی‌ تکلیفش ساقط می‌گردد ، اگر معامله‌ای از راه اکراه و اجبار انجام دهد و یا ازدواجی از روی اکراه و اجبار انجام دهد صحیح نیست و بلکه باطل است . آن چیزی که شرط تکلیف هست و شرط صحت نیست ، بلوغ است . کودک نا بالغ خودش مکلف نیست ولی اگر به حد تمییز رسیده باشد که مانند یک‌ بالغ بتواند عملی را درست انجام دهد ، عملش صحیح است . بنابراین یک‌ کودک می‌تواند رابط میان امام و مأموم و یا رابط میان مأمومها در نماز جماعت واقع شود ، همچنانکه می‌تواند در عبادات از دیگران نیابت کند . و آنچه مسلم است این