انسان از نظر محیط اجتماعی تنها تحت تأثیر زمان حال نیست ، زمان‌ گذشته و وقایع و حوادثی که در گذشته رخ داده است نیز در ساختن او تأثیر بسزایی دارد . به طور کلی میان گذشته و آینده هر موجودی رابطه‌ء قطعی و مسلم بر قرار است . گذشته و آینده مانند دو نقطه‌ء جدا از یکدیگر نیستند ، بلکه مانند دو قطعه از یک جریان مداوم‌اند . گذشته نطفه و هسته‌ء آینده‌ است .

طغیان انسان علیه محدودیتها

انسان در عین اینکه نمی‌تواند رابطه‌اش را با وراثت ، محیط طبیعی ، محیط اجتماعی و تاریخ و زمان بکلی قطع کند ، می‌تواند تا حدود زیادی علیه‌ این محدودیتها طغیان نموده ، خود را از قید حکومت این عوامل آزاد سازد . انسان به حکم نیروی عقل و علم از یک طرف ، و نیروی اراده و ایمان از طرف دیگر تغییراتی در این عوامل ایجاد می‌کند و آنها را با خواستهای‌