فيلسوف نماها - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١١٦ - در عالم مورچگان چه مىگذرد؟
شامه و بوى مخصوصى است كه از مشخصات اهل هر لانه است!
حس وظيفهشناسى مورچهها زياد و از اوّلين شخص لانه يعنى «ملكه» تا آخرين فرد ضعيف كارگر و دايههاى اطفال، همگى در انجام وظايف خود جدى و كوشا هستند، مخصوصاً پشتكار و صبر و حوصله آنها قابل توجه و تحسين است و شايد نظير آن در بين افراد بشر كمتر ديده شود!
مورچهها علاوه بر كارهاى ضرورى زندگى اعمال تفريحى مانند بازىها و سرگرمىها و كشتى گرفتن و پرش كردن! نيز دارند مخصوصاً رقصيدن و روى دست ايستادن و جست و خيز آنها در اطراف ملكه در روز جشن تاجگذارى و تشكيل لانه جديد تماشايى است!
مورچهها در جمعآورى و ذخيره دانهها خيلى دقيق و ماهرند و با استادى خاصى آنها را در انبارهاى مخصوصى ذخيره مىكنند كه نه سبز شوند و نه فاسد، براى جلوگيرى از سبز شدن حبوبات بعضى را دو قسمت كرده و در صورت لزوم به سه قسمت تقسيم مىكنند.
راه ديگر آنها براى پيشگيرى از فاسد شدن كه ضمناً منافع ديگرى نيز در بر دارد اين است كه اوّل مىگذارند دانهها كمى سبز شده و مواد نشاستهاى آن به مواد قندى تبديل گردد (همانطور كه افراد بشر نيز براى ساختن بعضى از غذاها مانند سمنو! از اين راه استفاده مىكنند) و بعداً جوانهها را قطع كرده و دانهها را خشك مىنمايند.
علاوه بر اينها به تجريه رسيده كه اگر مورچهها را از خانهها بيرون كنند دانههايى كه در آنجاست فاسد مىشود. اين موضوع يا در اثر بوى مخصوص مورچههاست و يااينكه كار ديگرى روى آن انجام مىدهند كه تابحال بر بشر مخفى مانده است!
از روى پارهاى از قرائن حدس مىزنند كه بعضى از مورچهها «كشاورزى» را نيز بلد هستند و در اطراف لانههاى خود زمينهايى را كشت و زرع كرده و درو مىكنند، ولى مسلّم اين است كه از «دامپرورى» و تربيت حيوانات اهلى اطلاع كافى دارند و حشرات كوچكى را از قبيل «شته» كه داراى يك نوع ماده قندى مخصوص است نگاهدارى كرده و پرورش مىدهند، حتى آنها را به چرا برده و باز مىگردانند و از عسل مخصوص آنها استفاده مىكنند!
«لانههاى مورچگان» از لحاظ ساختمان، شايان توجه فراوان است: خيلى از آنها لانه خود را از گل رس كه از حيث استحكام و عدم قابليت نفوذ فوقالعاده است بنا مىكنند، به اين ترتيب كه از گلهاى مزبور قطعات كوچكى شبيه به خشت جدا كرده و با همان رطوبتى كه دارد روى هم مىچينند و ديوارها و طاقهاى محكمى از آن مىسازند. گاهى نيز يك عده مواد خارجى از قبيل تار عنكبوت و ذرات چوب براى استحكام به آن مىافزايند، بعضى از آنها به اين مقدار نيز قناعت نكرده و ساختمانهاى نسبتاً مجللى كه درها و پنجرههايى از برگهاى باريك كاج و امثال آن دارد، برپا مىسازند، روزها پنجرهها را باز و شبها محكم مىبندند!
پارهاى از اين لانهها خيلى بزرگ و داراى تشكيلات وسيعى است كه بدون اغراق براى آنها حكم يك كشور