فيلسوف نماها - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٤ - شگفتىهاى جهان گياهان
كوچكى است كه چهار حفره دارد و در ميان آنها دانههاى «گرده» قرار گرفته است.
دانههاى گرده، دانههاى بسيار ريز ميكروسكبى هستند كه در عمل، شباهت تامى با نطفه حيوانات نر دارند، زيرا پس از برقرارى عمل «لقاح» بين آن و قسمتهاى ماده، تخم گل درست مىشود، دانههاى گرده با آن كوچكى به نوبه خود داراى ساختمان تو برتو و نازك كارىهاى شگفتآورى مىباشند، در ميان آنها مقدار زيادى مواد «پرتوپلاسمى» و مواد چربى، قندى، نشاستهاى و ازتى مىباشد و در وسط آنها دو هسته كه يكى كوچكتر و ديگرى بزرگتر است وجود دارد، بزرگتر را هسته «روينده» و كوچكتر را هسته «زاينده» مىنامند كه وظيفه مهم اين دو را بزودى خواهيد دانست.
٤- «مادگى»- مادگى همان قسمتى است كه روى محور گل قرار گرفته و در ناحيه فوقانى آن برآمدگى مخصوصى بنام «كلاله» است و سطح آن را ماده لزج و چسبناكى پوشانيده، كار اين ماده چسبنده نگاهدارى و جذب دانههاى نر و كمك به روياندن آنهاست.
در پايين مادگى كه متصل به قسمت تحتانى گل است ناحيه برجستهاى وجود دارد كه آن را «تخمدان» مىگويند و در ميان آن تخمكهاى كوچكى يافت مىشود كه با دنباله مخصوصى به ديواره تخمدان اتصال دارند و به وسيله آن آب و مواد لازمه را جذب مىكنند، تخمكها نيز به سهم خود ساختمان قابل ملاحظهاى دارند.
عمل تخمگيرى و زفاف! پس از آنكه كيسههاى گرده (بساك) از هم پاره شد و گردهها روى كلاله ماده قرار گرفتند فوراً شروع به نمو مىكنند.
در اينجا بايد متذكر شد كه براى رسيدن دانههاى گرده به كلاله ماده وسايل مختلفى وجود دارد كه از مشاهده آن تعجب عميقى به مطالعه كنندگان جهان خلقت دست مىدهد، از جمله اينكه حشرات گوناگونى اين وظيفه حياتى را بدون آنكه توجه به كار خود داشته باشند انجام مىدهند، يعنى در اثر رنگ و بوى مطبوع و ماده قندى مخصوصى كه در بن گلها جاى دارد به طرف آنها حركت كرده و روى آنها نشسته و دانههاى گرده را با پاهاى پشم آلود خود از اين نقطه به آن نقطه حمل مىكنند، اين عمل مخصوصاً در گلهايىكه ميلههاى نر و ماده آنها از هم جداست و روى دو پايه قرار دارد بسيار شايان اهميّت است.
همان طور كه گفتيم وقتى دانههاى گرده روى كلاله قرار گرفت شروع به رشد و نمو مىكند، هسته بزرگتر كه همان هسته روينده است همراه آن نمو كرده و به طرف تخمدان سرازير مىشود، و در نزديكى آن بكلى از بين مىرود، ولى هسته كوچكتر كه زاينده است از ميان اين لوله باريك عبور كرده، وارد تخمدان مىشود و با تخمكها تركيب شده، عمل لقاح و زفاف در آن محيط مخفى و تاريك! صورت مىگيرد، نطفه گل بسته و تخم اصلى بوجود مىآيد ...
اكنون وجدان شما را به داورى مىطلبم آيا ساختمان اين گل و برگ بلكه يك سلول ذرّهبينى آن به مراتب دقيقتر از يك قاب عكس يا يك ساعت ديوارىكه از ديدنش فوراً متوجه سازنده با عقل و شعور آن مىشويم نيست؟! آيا هيچ عاقلى مىتواند اين طبقات مختلف و وظايف عجيب هر يك را معلول تصادفات