بررسى مذاهب و فرق - علی نوری، علیرضا - الصفحة ٤٩

«لا تُشَدُّ الرِّحالُ الَّا الى‌ ثَلاثَةِ مَساجِدَ: مَسْجِدى‌ هذا وَالْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَالْمَسْجِدِ الْأَقْصى‌» «١» جز براى سه مسجد بار سفر بسته نمى‌شود: مسجد من، مسجدالحرام و مسجدالاقصى (در بيت المقدس) در اين حديث مسافرت كردن جز براى سه مسجد ياد شده مورد نهى قرار گرفته، پس سفر براى زيارت مشمول نهى در روايت مى‌شود. پاسخ: طبق قواعد مسلم ادبى، استثنا نيازمند به مستثنى منه است و در حديث فوق دو احتمال است: ١- مستثنى منه «مَكانٍ مِنَ الْأَمْكِنَةِ» مكانى از مكان‌ها باشد. ٢- مستثنى منه «مَسْجِدٍ مِنَ الْمَساجِدِ» مسجدى از مساجد باشد. بنابر احتمال اول، مسافرت به هر مكانى جز به يكى از مساجد ياد شده حرام مى‌شود ولى اين مطلب قابل قبول نيست زيرا لازم مى‌آيد كه سفر براى صله رحم، طلب دانش، جهاد در راه خدا، طلب روزى و ... حرام باشد درحالى‌كه آنها نه‌تنها حرام نيستند بلكه مستحبند و در بعضى شرايط واجب نيز مى‌شوند. علاوه بر اين‌كه پيامبر صلى الله عليه و آله با اصحابش در موسم حج براى رفتن به عرفات، منى و مشعر بار سفر مى‌بستند از اين نظر احتمال اول قابل التزام نيست و بايد احتمال دوم درست باشد و بنابر آن هم اولًا حديث از مسافرت نمودن به هر مسجدى غير از مساجد ياد شده نهى مى‌كند و از سفر به مكان‌هاى غير مسجد نظير مراكز علمى، مقابر اوليا و ... ساكت است و نمى‌شود به‌وسيله آن، بر حرام بودن اين مسافرتها استدلال نمود. ثانياً حديث دلالت بر حرمت ندارد بلكه مى‌خواهد بگويد: غير از سه مسجد ياد شده، بقيه مساجد در حدى از فضيلت نيستند كه براى نماز خواندن در آنها بار سفر بسته شود و خستگى مسافرت تحمل گردد؛ زيرا آنها در فضيلت يكسانند و اگر كسى به آن مساجد ديگر سفر كند هر چند كار حرامى نكرده اما ثواب خاصى هم بر عملش مترتب نيست.