بررسى مذاهب و فرق - علی نوری، علیرضا - الصفحة ٣٩

تحمل شكنجه و زندان در اين باره موجب جلب توجه جامعه به آنان و برخورداريشان «١» از پايگاه اجتماعى شد. متوكل با درك موقعيت آنان در جامعه به نظريه قديم بودن قرآن متمايل شد و احمد بن حنبل را گرامى داشت. او به اهل حديث اجازه داد در رد معتزله و در تشبيه و تجسيم براى مردم سخن بگويند و حديث نقل كنند. در نتيجه از زمان متوكل، ستاره اهل حديث درخشيد و دوران انزوا و محدوديت معتزله آغاز شد. «٢» بدين سان احمد بن حنبل در زمينه عقائد و معارف الهى پيشواى مسلمانان شناخته شد و انديشه‌ها و ديدگاه‌هايش به‌عنوان عقايد سلف صالح مورد قبول واقع گرديد و مخالفان نظريات وى بدعت‌گزار محسوب شده و مورد تعقيب قرار گرفتند. احمد بن حنبل با عرضه عقايد و اصول اهل حديث توانست به اختلافاتشان پايان بخشد و آنان را بر محور اصول عرضه شده متحد كند. شعار او بازگشت به عصر صحابه و تابعين بود كه ايشان را سلف صالح خود مى‌ناميد. او به جمع‌آورى احاديث نبوى صلى الله عليه و آله نيز پرداخت كه بعد به نام «مسند احمد بن حنبل» معروف شد. وى معتقد بود براى به‌دست آوردن احكام فقهى همانند مسائل اعتقادى، نبايد از ظواهر احاديث تجاوز نمود. البته احمد بن حنبل كتاب فقهى و فتوايى تدوين نكرد و او تنها يك محدث بود. «٣» نتيجه اين كه احمد بن حنبل در برابر عقل‌گرايى معتزله در زمينه عقايد و معارف الهى و رأى گرايى ابو حنيفه در احكام فقهى، رجوع به احاديث را راه صحيح دانست. او عقايد اهل حديث را به‌عنوان عقايد سلف صالح عرضه كرد كه مهم‌ترين آنها تشبيه و تجسيم خداوند متعال، جبرگرايى و لزوم اطاعت از سلطان اعم از عادل و ستمگر است. البته همان‌گونه كه قبلًا يادآورى كرديم اصحاب حديث قبل از احمد بن حنبل داراى عقايد