بررسى مذاهب و فرق

بررسى مذاهب و فرق - علی نوری، علیرضا - الصفحة ٧٩

١- ظهور ابتدائى يا دلالت تصورى «١» كلمات كه كاشف از منظور جدى خداوند نيست. ٢- ظهور مستقر يا دلالت تصديقى كه با ملاحظه قراين متصله و منفصله، كاشف از مراد جدى است. با توجه به اين بيان، هيچ‌كدام از آيات مورد نظر اشاعره، ظاهر در تجسيم و تشبيه نيستند تا نيازمند آن باشيم كه قيد «بدون كيفيت» را همراه صفات خبرى بكار بريم، زيرا جمله‌اى همانند «يد الله فوق أيديهم» كنايه از برتر بودن قدرت خداوند است و استعمال كنايى و مجازى با تكيه بر قراين متصله يا منفصله «٢»، خلاف اصول عقلايى محاوره نيست. و نيز آن‌گونه كه معتزله مى‌گويند نيازمند به تأويل نيستيم چون آنان در مواردى بدون توجه به قرائن، ظهور ابتدايى لفظ را مقصود جدى دانسته و به پندار اينكه مخالف حكم عقل است، تأويل كرده و برخلاف معناى ظاهر حمل كرده‌اند در حالى‌كه با توجه به قراين، مدلول تصديقى و ظهور مستقر جمله‌اى همانند «يدالله فوق أيديهم» برتر بودن قدرت خداوند از مردم است و هيچ‌گاه مقاصد جدى آيات و احاديث با احكام قطعى عقل، مخالف نيست. نتيجه اين‌كه براى امثال ابوالحسن اشعرى، ظهور ابتدايى و دلالت تصورى عبارات قرآن و احاديث با ظهور مستقر و دلالت تصديقى آنها خلط شده و در خطا افتاده‌اند و اگر آنان در آيات مربوط به صفات خبرى از چنين درى وارد مى‌شدند، تشبيه اهل حديث را به‌گونه‌اى ديگر- نه با اضافه كردن قيد بلاكيف- پاسخ مى‌دادند. اشاعره و رؤيت خدا در قيامت‌ قبل از اشاعره، امام اهل حديث احمد بن حنبل نيز ديده شدن خدا در قيامت را جزو عقايد سلف صالح شمرده و انكار آن را بدعت شمرده است.