معارف قرآن (ج3) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٧
خوار كننده كافران است و اعلامى است از خدا و پيامبرش به مردم در روز حج اكبر كه خداوند و پيامبرش از مشركان بيزارند، پس اگر توبه كنيد براى شما بهتر است و اگر سرپيچى كنيد بدانيد كه شما نمىتوانيد خدا را ناتوان سازيد و كافران را به كيفرى دردناك بشارت ده.
آياتى كه ياد شد، نخستين آيات سوره مباركه توبه است و همانطور كه اشاره شد تنها سورهاى است كه با بسم الله الرحمن الرحيم آغاز نشده است. روايتى از حضرت على عليه السلام در بيان علت آن مىگويد: بسم اللّه براى برخوردارى از امان و رحمت است، در حالى كه سوره برائت با توجه به اعلان جنگى كه در محتواى آن قرار دارد به منظور رفع امنيّت مشركان، نازل شده است. «١» سبب نقض پيمان مىتوان پرسيد باتوجه به عنايتىكه اسلام به وفاى به عهد و پاىبندى به پيمانها دارد- حتى دربرابر كافران و مشركان-، چگونه قرآن لغو يك جانبه پيمان مشركانرا صادر مىكند؟
پاسخ: از آيه چهارم همين سوره برمىآيدكه در زمان لغو اينگونه معاهدهها، پيمانهاى ديگرى با ساير مشركان وجود داشت كه تا پايان مدّت تعيين شده به اعتبار خود باقى ماندند (فَأَتِمُّوا الَيْهِمْ عَهْدَهُمْ الى مُدَّتِهِمْ) «٢» اين دسته دوم كسانى بودند كه چيزى از مواد عهدنامه را فروگذار نكردند و درصدد خيانت و يارى رساندن به دشمنان اسلام برنيامده بودند.
از توضيح بالا چنين به دست مىآيد كه الغاى قراردادها متوجه آن گروه از مشركان مىشود كه خود، در صدد تخطّى از موادّ پيمان و خيانت به مسلمانان برآمده بودند. اگر آنان نيز به مواد عهد و پيمان وفادار مىماندند، مسلمانان حق تعرّض به آنان را نداشتند، بنابراين عهدشكنى از جانب آنان شروع شد و با اقدام آنان، ديگر عهدى نبود كه مسلمانان بدان پايبند بمانند.