فصل اوّل: معارفى از سوره توبه‌ اين سوره كه به نامهاى متعددى از جمله «الفاضحه» (رسوا كننده) و «العذاب» نيز خوانده مى‌شود، بيشتر به نامهاى «برائت» و «توبه» شهرت دارد كه متناسب با آيات اوّل (بَراءَةٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ...) و ١١٨ اين سوره (لَقَدْ تابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِىِّ ...) است.
سوره برائت، مدنى است و ١٢٩ آيه دارد، برخى آغاز نزول آن را درسال نهم هجرت مى‌دانند كه بعضى آيات آن پيش از جنگ تبوك و برخى ديگر پس از آن نازل شده است.
در اينكه آيا سوره توبه، سوره‌اى مستقلّ است و يا نيمه دوم و پايانى سوره انفال بوده اختلاف است، چرا كه روايات نيز در اين باره مختلفند. علّامه طباطبائى قدس سره، يكى بودن اين دو سوره را ترجيح مى‌دهد و روايات مربوط بدان را قويتر مى‌داند.
به هر حال، اين تنها سوره‌اى است كه در آغاز آن، «بسم اللّه الرّحمن الرّحيم» نيامده است و محتواى آن بيشتر بر محور چند مسأله دور مى‌زند از جمله: جنگ با مشركان و اهل كتاب، سرزنش و توبيخ تخلف كنندگان از جنگ، بيان حال و اوصاف منافقان و نهى از دوستى و ولايت كفار.
فشرده مطالب سوره‌ اين سوره به شرح صفات و روحيات چهار گروه: مؤمنان حقيقى، مؤمنان سست اعتقاد، منافقان و مشركان پرداخته است. ابتدا با لحنى كوبنده، برائت و بيزارى خدا و رسولش را از مشركان اعلام داشته و به آنان تنها چهار ماه فرصت مى‌دهد كه دست از عقايد باطل خود بردارند. در اين قسمت از سوره نحوه رفتار مسلمانان با مشركان عهدشكن و مشركانى كه رعايت عهد و پيمان را مى‌نمايند مشخص شده است. حكم به‌