حال، اگر جمع بين اين دو برايشان ممكن باشد كه چه بهتر و چنانچه سودجويى، خطرات و مشكلاتى را در پى داشته باشد، براى دور ماندن از خطر، از سود صرف‌نظر مى‌كنند. آيه فوق، همين مطلب را مورد اشاره قرار داده، مى‌فرمايد: ولى (اكنون كه براى ميدان تبوك) راه براى آنها دور و پرمشقت است (سرباز مى‌زنند).
بهانه‌جويى براى تخلف‌ دومين ويژگى منافقان كه آيات سوره توبه به آن اشاره كرده است، بهانه‌جويى براى شركت نكردن در جنگ است:
«وَ سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِاسْتَطَعْنا لَخَرَجْنا مَعَكُمْ يُهْلِكُونَ انْفُسَهُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ انَّهُمْ لَكاذِبُونَ» «١» و به خدا سوگند ياد خواهند كرد كه اگر توانايى داشتيم، همراه شما حركت مى‌كرديم (ولى آنها با اين اعمال و دروغها، در واقع) خود را هلاك مى‌كنند و خدا مى‌داند، آنها دروغگويند.
منافقان كه انگيزه‌اى براى شركت كردن در جنگ نداشتند، هر جنگى كه واقع مى‌شد، درصدد عذرتراشى و بهانه‌جويى برمى‌آمدند. در جريان جنگ تبوك كه از جهات گوناگون از ديگر جنگهايى كه تا آن روز واقع شده بود، مشكلتر مى‌نمود، خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله آمده، با طرح عذرهاى غير موجّه، تقاضا كردند كه آنها را از رفتن به جبهه، معاف دارد. آنها گاهى گرمى هوا را مطرح مى‌كردند «٢» و گاهى مى‌گفتند اگر ما شركت كنيم ممكن است با ديدن زنهاى كافر به مشكل گرفتار شويم «٣» و اين اولين بار نبود كه به چنين حيله‌اى متوسل شدند، در جريان جنگ احزاب، براى فرار از جنگ عذرشان اين بود كه خانه‌هاى ما حفاظ ندارد، ولى قرآن تكذيب كرده، مى‌فرمايد: «خانه‌هاى اينها بدون حفاظ نيست، اينها مى‌خواهند فرار كنند.» «٤»