هيچ نفسى نمى‌داند (در ازاى اعمالشان) چه لذايذ چشم روشن كنى برايشان پنهان داشته شده است. «١» ولى در مورد كيفر و عقاب بدين مضمون مى‌فرمايد:
هر كس گناهى انجام دهد جز به مثل آن كيفر داده نمى‌شود. «٢» پاسخ اين پرسش كه «چرا فقط پاداش چند برابر است ولى عقاب مساوى است؟» اين است كه عدل خداوند اقتضا مى‌كند كه گناهكار را بيشتر از گناهى كه كرده، تنبيه نكند و تنبيه بيشتر، قبيح و از ساحت خداوند به دور است، ولى پاداش بيشتر، از ناحيه فضل خداست و افزونى پاداش بر عمل هيچ قبحى ندارد، بلكه باعث بيشتر شدن انگيزه مى‌گردد.
البته زيادى جزا هم گزاف نيست، بلكه به ميزان اخلاص، بستگى دارد. به همين دليل است كه در آيات قرآن، اين زيادى، درجات متعدد دارد. از ده تا هفتصد برابر و بيشتر و خلاصه آن‌قدر كه به ذهن هيچ بشرى نيايد.
خوش‌سيمايى و سيه‌رويى در قيامت‌ كسانى كه كار نيكو انجام داده و به وظايف بندگى قيام كرده‌اند، در قيامت هيچ دلهره و اضطرابى ندارند و در پناه عنايات خداوند، مطمئن و شاداب و خندانند. چهره‌هايشان بشاش است و به هيچ وجه غبار سياه ذلت و خوارى بر آن نمى‌نشيند؛ امّا كسانى كه صراط مستقيم را رها كرده و بندگى شيطان و نفس را پذيرفته‌اند در قيامت غبار سياه ذلّت و خوارى بر چهره آنها نشسته و غم و وحشت و اضطراب بر قلبهايشان چيره گشته و چنان سياهروى و سياه دلند كه گويى پاره‌هايى از شب تاريك را بر چهره آنان انداخته‌اند.
ذلت و خوارى از سر و رويشان مى‌بارد و دلهره و اضطراب بر سراسر وجودشان حاكم است. اين شادابى مؤمنان و ذلت و سياهرويى گناهكاران، نتيجه اعمال آنهاست.