معارف قرآن (ج3) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٩

آنها پيش‌از اين (نيز) اقدام‌به فتنه‌انگيزى كردند و كارها را بر تو دگرگون ساختند (و به‌هم ريختند).
آيه فوق، اشاره به سابقه آنان دارد. كه «عبدالله ابن ابى» و يارانش در زمان جنگ احد توانستند يك سوم سپاه را از نيمه راه و از يارى پيامبر باز دارند، و بين مسلمانان اختلاف انداختند و يهود و مشركان را عليه مسلمانان تشويق و براى آنان جاسوسى كردند و «١» در توضيح مطالب فوق لازم است متذكر شويم كه اگر كسى از جهت سياسى، اجتماعى، اقتصادى و ... موقعيتى پيدا كرد، افراد و گروههاى فراوان با انگيزه‌هاى مختلف به‌عنوان حامى، همراه و دوست، اطراف او را گرفته و هر كدام سعى مى‌كنند از ديگرى سبقت گرفته و مقرّب او باشند. براى چنين شخصى، تشخيص اينكه كدام دسته در ادعايشان راستگويند و كدام دروغگو، تا حدودى مشكل است، ولى حوادث و مشكلاتى كه براى او پيش مى‌آيد، معيار خوبى براى شناخت افراد است. در زمان رسول اكرم صلى الله عليه و آله نيز حوادث و مشكلاتى كه پيش مى‌آمد، يكى از معيارهاى شناخته‌شدن دوستان از دشمنان بود. يكى از اين حوادث، جنگ احزاب بود هنگامى كه چندين گروه ضد اسلامى همدست شده، براى درهم كوبيدن مسلمانان، مدينه را محاصره كردند، منافقين به‌صورتهاى مختلف، شروع به فتنه‌انگيزى نمودند:
الف- در آن شرايط حساس كه مردم و نيروهاى رزمى، نياز شديد به تقويت روحيه داشتند، منافقان به بهانه اينكه خانه هاى ما حفاظ ندارد، «٢» سعى نمودند با خالى كردن صحنه، روحيه آنها را تضعيف كنند.
ب- در آن موقعيت كه نياز شديد به اتحاد و همبستگى بود، منافقان براى آنكه بين انصار و مهاجران، تفرقه بيندازند، رو به انصار نموده گفتند: اى مردم مدينه! اينجا، جاى ماندن نيست، به خانه‌هاى خود بازگرديد. «٣» ج- براى آنكه اعتماد مردم را از پيامبر صلى الله عليه و آله سلب كنند، گفتند: وعده‌هايى كه خدا و