معارف قرآن (ج3) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٥٥

مى‌شود. براى هر يك از ايمان و اسلام، مراتبى است كه بعضى فوق بعضى ديگر است.
مرتبه اول از اسلام، اين است كه آدمى كلمه شهادتين را بر زبان، جارى سازد و به ظاهر تسليم دستورات دين گردد. مرتبه دوم از اسلام كه اولين مرتبه ايمان شمرده مى‌شود، عبارت است از اينكه: گوينده شهادتين در قلب خود به مضمون آن شهادت معتقد شود و بطور اجمال و بى‌چون و چرا قبول داشته باشد كه اسلام، حق است هر چند كه به تك تك عقايد حقّه بطور تفصيل معتقد نشده باشد. اين مرحله بتدريج صفا و رشد پيدا مى‌كند تا آنجا كه بنده خدا از هر جهت و درتمام امور بدون چون و چرا تسليم خدا مى‌شود و حقيقتاً خود را بنده و خدا را معبود مى‌داند. اينجاست كه ديگر اعتراض از او سر نمى‌زند، در برابر هيچ امرى از قضا و قدر حكم پروردگارش ناراحت نمى‌شود و بر هيچ يك از خواسته‌هاى او اعتراض نمى‌كند. در مقابل اين مرحله از اسلام، ايمانى قرار داد كه همان يقين به «اللَّه» است و ايمان كاملى است كه به وسيله آن، عبوديت بنده به حد كمال مى‌رسد. بنده در اين مرحله ايمانى، غير از خداى واحد بى‌شريك، مالكى نمى‌بيند و معتقد مى‌شود كه خودش چيزى ندارد تا از فوت آن بترسد و يا به خاطر از دست دادن آن اندوهناك گردد. «١» سود و زيان هدايت و گمراهى‌ «قُلْ يا ايُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنِ اهْتَدى‌ فَانَّما يَهْتَدى‌ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ ضَلَّ فَانَّما يَضِلُّ عَلَيْها وَ ما انَا عَلَيْكُمْ بِوَكيلٍ» «٢» بگو: اى مردم! از ناحيه پروردگارتان، دين حق براى شما آمده هر كس هدايت پذيرد به نفع خود هدايت پذيرفته و هر كس گمراه شود به زيان خود گمراه شده و من وكيل شما نيستم.
در آيه ٩٩ تصريح فرمود كه انسانها در ايمان آوردن، آزاد هستند و خداوند نخواسته كه آنها به اجبار، مسلمان شوند. در اين آيه ضمن تأكيد بر اصل آزادى در ايمان آوردن مى‌فرمايد خيال نكنيد كه اگر ايمان آوريد سودى به خدا رسانده‌ايد و يا اگر گمراه شويد