معارف قرآن (ج3) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٥

و سپس به محكمه الهى بازگردانده خواهيد شد و خداوند از اعمال شما خبر خواهد داد.
پس رؤيت خدا، پيامبر و مؤمنان قبل از قيامت و در اين دنياست. «١» رواياتى نيز كه در ذيل اين آيه وارد شده دلالت دارد كه اعمال ما بر پيامبر و امامان عليهم السلام عرضه مى‌شود. «٢» ٢- رؤيت در اين آيه، به‌معناى ديدن است نه به معناى علم، چون علم خداوند به اعمال ما قبل از صدور اعمال حاصل است ولى تا اعمال از ما صادر نشده رؤيت آنها محال است و به همين جهت هم فرمود: «سَيَرى‌» يعنى در آينده كه اعمال از شما سربزند خدا و ... آنها را مى‌بينند. «٣» به‌عبارت ديگر منظور از رؤيت خداوند نسبت به اعمال، علم و بينايى فعلى خداوند است كه از صفات فعل و خارج از ذات حق هستند. ثبوت اين رؤيت و بينايى متوقف است به وجود يافتن آنچه كه متعلق ديدن است و تا زمانى كه افعال ما در خارج محقق نشده رؤيت بالفعل هم به آن تعلق نمى‌گيرد و به همين جهت فرمود: خدا، پيامبر و مؤمنان اعمال شما را خواهند ديد، يعنى هرگاه عملى از شما سر زند در محضر خداست و پيامبر و مؤمنان هم آن عمل را مى‌بينند. «٤» ٣- مؤمنان در اين آيه گرچه با لفظ جمع و با الف و لام و ظاهر در عموم است ولى ما قطعاً مى‌دانيم كه همه مسلمانان نسبت به اعمال ديگران علم و آگاهى پيدا نمى‌كنند پس قطعاً اين مؤمنان تنها افراد خاصى را شامل مى‌شود. اين آيه مطابق است با آيات شهادت كه پيامبر و بعضى از مؤمنان (امامان) را در زمره شاهدان اعمال برمى‌شمرد. «٥» و روايات ذيل آن نيز بر شهادت پيامبر و امامان عليهم السلام در قيامت براى اعمال ما دلالت مى‌كنند و چون اداى شهادت فرع بر رؤيت اعمال است پس نتيجه مى‌گيريم كه آنان قبل از وقوع قيامت اعمال ما را ديده‌اند و اين آيه نيز همين معنا را افاده مى‌كند.
٤- اعمال انسان، هم شامل افعالى است كه با جوارح خود انجام مى‌دهد و هم شامل‌