معارف قرآن (ج3) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٩٥
آيه كريمه مورد بحث، از آياتى است كه درباره طبيعت حق و باطل و سنّت خداى سبحان در خصوص حق و باطل بحث مىكند؛ همان سنّتى كه درباره آن فرموده است:
«وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَحْويلًا» «١» «وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْديلًا» «٢» از آنجا كه روش قرآن، به عنوان كتاب انسانسازى، متكى به مسائل عينى است، براى نزيك ساختن مفاهيم پيچيده به ذهن، به مثلهاى حسى جالب و زيبا اشاره مىكند. در اينجا نيز براى مجسم ساختن حق و باطل چنين مثل رسايى آورده است.
نشانههاى حق و باطل شناخت حق و باطل، گاهى چنان پيچيده و مشكل است كه بناچار بايد سراغ علائم و نشانههاى آن رفت. قرآن در مَثَل بالا اين نشانهها را چنين مطرح مىكند.
الف- حق براى بشر هميشه سودمند و لازم است، همچون آب زلال كه مايه حيات و زندگى است؛ امّا باطل و پيروى از آن بىفايده و بيهوده است، همانند كفهاى روى آب، كه نه تشنهاى را سيراب مىكند و نه درختى را مىروياند، يا مانند كفهايى كه در كوره ذوب فلزات ظاهر مىشود، كه نمىتوان از آن وسايل زينتى يا وسيلهاى براى زندگى ساخت.
ب- باطل، مثل كف روى آب است و همان طور كه كف، بالا نشين، ولى توخالى و بىمحتواست، مستكبر نيز بالانشين، پرباد و توخالى است، امّا حق همچون آب زلال، متواضع، كم سر و صدا، و پرمحتواست.
ج- حق، هميشه متّكى به خود است، اما باطل از آبروى حق، كمك مىگيرد.
باطل در لباسهاى گوناگون يكى از ويژگيهاى باطل اين است كه هر چند روز به لباسى در مىآيد تا چهره او را نشناسند. آيه فوق اشاره ظريفى به اين مسأله دارد، آنجا كه مىگويد: كفها نه تنها بر روى آب ظاهر مىگردند، بلكه در هر كورهاى كه فلزات ذوب مىشوند، كفى آشكار مىشود.