معارف قرآن (ج3) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٢٧
مبدأ عالم، جوانه نمىزند و با حيات طيّبه انسانى سازگار و موافق نيست و پذيرفتن اين عقيده و استقامت در آن به مشيّت و اراده خدا بستگى دارد «١» و خواست بشر بدون خواست خدا امكان پذير نيست «وَ ماتَشاؤُونَ الَّا انْ يَشاءَ اللَّهُ» «٢» كلمه خبيثه منظور از كلمه خبيثه، شرك به خدا (و عقيده باطل و خرافى) است. كلمه خبيثه و عقيده باطل به درخت خبيث تشبيه شده است؛ درختى كه از جا كنده شده، نه رشد و نموّ دارد، نه گل و ميوه، نه سايه و منظره و نه ثبات و استقرار. در حقيقت، شاخه ناهنجار و بىقوارهاى است كه سد راه شده و تنها به درد سوزاندن مىخورد. «٣» مطرح كردن اين پرسش كه آيا شجره طيبه و شجره خبيثه با خصوصيات ياد شده وجود خارجى دارد و چيست يا كجاست؟ بىاساس است، زيرا تشبيهات زيادى مىتوان يافت كه و جود خارجى ندارند. همانند: «قرآن آفتابى است كه غروب ندارد» در حالى كه مىدانيم آفتاب به ظاهر هميشه غروب دارد.
همچنين چون هدف از تشبيه، مجسم ساختن حقايق و ريختن يك حقيقت عقلى در قالب محسوس است، اين گونه تشبيهات مانعى ندارد، بلكه كاملًا دلنشين و جذّاب است. «٤» نعمتهاى بىشمار الهى «اللَّهُ الَّذى خَلَقَ السَّمواتِ وَ الْارْضَ وَ انْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَاخْرَجَ بِهِ مِنَ الَّثمَراتِ رِزْقاً لَكُمْ وَ سَخَّرَ لَكُمُ الْفُلْكَ لِتَجْرِىَ فِى الْبَحْرِ بَامْرِهِ وَ سَخَّرَ لَكُمُ الْانْهارَ وَ سَخَّرَلَكُمُ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ دائِبَيْنِ وَ سَخَّرَلَكُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ وَ اتاكُمْ مِنْ كُلِّ ما سَأَلْتمُوُهُ وَ انْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها انَّ الْانْسانَ لَظَلُومٌ كَفَّارٌ» «٥»