معارف قرآن (ج3) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٥٩
عذاب آن قوم را در اثر تكذيب آيات الهى و بعثت پيامبران، متذكّر گرديده است؛ و بدين وسيله علاوه بر تسلّاى پيامبر، مشركان را تهديد نموده است.
در ادامه سوره، انسانها را بطور كلى به دو دسته اهل سعادت و اهل شقاوت تقسيم نموده و پايان كار هر گروه را مشخص كرده است.
از فرازهاى مهم اين سوره، دستور استقامت به پيامبر و يارانش، ترك ركون و تكيه بر ظالمان و اقامه نماز و صبر است.
در اواخر سوره نيز به اين سنت الهى اشاره كرده كه هلاكت امتها به خاطر ظلمى بوده كه مرتكبشدهاند و خداوند هيچگاه قومىرا كهاهل صلاحباشند، بوسيله عذاب هلاكنمىگرداند.
خداوند رزّاق «وَ ما مِنْ دابَّةٍ فِى الْارْضِ الّا عَلَى اللَّهِ رِزْقُها وَ يَعْلَمُ مُسَتَقَرَّها وَ مُسْتَوْدَعَها كُلٌّ فى كِتابٍ مُبينٍ» «١» هيچ جنبندهاى در زمين نيست مگر اينكه روزى او با خداست، او قرار گاه و محل نقل و انتقالش را مىداند، همه اينها در كتاب روشنى- لوح محفوظ علم خداوند- ثبت شده است.
كلمه «دابّه» به معناى هر موجودى است كه حركتى هر چند اندك داشته باشد؛ و تمام موجودات زنده و جنبندگان را شامل مىشود.
علامه طباطبايى در مورد مفهوم و مراد آيه مىگويد:
«كل جنبندههايى كه در زمين هستند، رزقشان بر عهده خداى تعالى است- و هر گز بدون رزق نمىمانند- پس خداى تعالى دانا و باخبر از احوال آنهاست، هر جا كه باشند، اگر قرارگاهى معين داشته باشند، قرارگاهى كه هرگز از آن خارج نمىشوند مانند دريا براى ماهى و نظير صدف كه در گوشهاى از ته دريا زندگى مىكند، خداى تعالى رزقش را در همان دريا مىدهد؛ و اگر قرارگاه معينى نداشته باشند و هر جا كه هستند به عنوان موقّتند مانند مرغان هوا و مسافران دور شده از وطن، و يا آنجا كه هستند تا زمان معين