معارف قرآن (ج3) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٣
حكمت زكات «خُذْ مِنْ امْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكّيهِمْ بِها وَ صَلِّ عَلَيْهِمْ انَّ صَلوتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ وَاللَّهُ سَميعٌ عَليمٌ» (توبه، آيه ١٠٣)
(اى رسول!) از اموال آنها، صدقهاى (زكات) بگير، تا (به اين وسيله) آنها را پاك سازى و پرورش دهى و به آنها (هنگام گرفتن زكات) دعا كن كه دعاى تو، مايه آرامش آنهاست؛ و خدا (به دعاى مؤمنان) شنوا و (به مصالح مؤمنان) داناست.
زكات نوعى ماليات است كه بنا به نظر مشهور فقهاى شيعه به نُه چيز تعلّق مىگيرد.
هرگاه اين نه چيز به حد نصاب خود كه مقدار دقيق آن در كتابهاى فقهى بيان شده است، برسد بر هر فرد مسلمان، واجب است كه زكات آنرا به دولت اسلامى بپردازد. از دستور «خُذْ» در آيه مزبور، چنين استفاده مىشود كه رئيس دولت اسلامى مىتواند زكات را از مردم بگيرد، نه اينكه منتظر بماند كه اگر آنها مايل بودند، خودشان بپردازند. «١» نقش تربيتى و اجتماعى زكات در آيه ياد شده، بعد از دستور گرفتن زكات، توسط پيامبر، مىفرمايد «تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكّيهِمْ بِها» يعنى تو با «گرفتن زكات» آنها را پاك مىكنى و رشد مىدهى، اين دستور، اشاره به دو بعد، تربيتى و اجتماعى زكات دارد.
در بعد تربيتى، مؤمنان با پرداخت زكات از دنياپرستى، بخل و امساك، پاك مىشوند و نهال نوعدوستى، سخاوت و توجه به حقوق ديگران در آنها پرورش مىيابد.
در بعد اجتماعى، با پرداخت زكات، مفاسد و آلودگيهايى كه به خاطر فقر و اختلاف شديد طبقاتى و محروميت گروهى از جامعه ايجاد مىشود، از بين رفته، صحنه اجتماع از اين آلودگيها پاك مىشود و نيز همبستگى اجتماعى و رشد و پيشرفت اقتصادى در پرتو اينگونه برنامهها، تأمين مىگردد. بنابراين، حكم زكات هم «پاك كننده فرد و اجتماع