معارف قرآن (ج3) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٠٧
خداوند هر چه را بخواهد، محو مىكند و هر چه را بخواهد اثبات مىكند و امُّ الْكِتابِ (اصل همه كتابها) نزد اوست.
مقدرات خداوند بر دو گونه است:
الف- مقدرات ثابت: كه بدون ترديد واقع مىشود و تغيير و تبديل در آن راه ندارد.
اين مقدرات در «ام الكتاب» يا «لوح محفوظ» ثبت است و هيچكس را جز خداوند بر آن احاطه نيست؛ مگر به اذن خدا.
ب- مقدرات قابل تغيير: كه خداوند آنها را تابع شرايط و مصالح قرار داده و ممكن است با حصول آن شروط حاصل شود يا با حاصل شدن شرايط ديگر، تقدير ديگرى واقع گردد. اين تقديرات در «لوح محو و اثبات» ثبت شده و بندگانى به اذن خداوند بر آن اطلاع مىيابند. البته مآل و مرجع اين لوح، همان لوح محفوظ و تغييرات محو و اثباتى در اين لوح به مقتضاى لوح محفوظ است، و به همين جهت لوح محفوظ را «ام الكتاب» ناميدهاند.
از اين آيه شريفه استفاده مىشود كه چنين نيست كه اگر خداوند تقديرى مقرّر فرمود، ديگر نتواند آن را تغيير دهد. او فاعل اختياردارى است كه آنچه بخواهد مىكند «يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ».
البته همچنانكه خودش فرموده افعال او گزاف نيست و بر حسب مصالح و مفاسد واقعى است.
حضرت على (ع) پيرامون تفسير اينآيهازرسولخدا (ص) پرسشكرد؛ آن حضرتفرمود:
ديدگانت را با تفسير آن روشن مىكنم و ديدگان امتم را كه بعد از من مىآيند با تفسير آن روشن مىسازم، و آن اين است كه صدقه در صورتى كه با شرايطش انجام شود و احسان به پدر و مادر و به طور كلى كار نيك كردن، شقاوت را به سعادت مبدل نموده، عمر را طولانى و از پيشامدهاى بد جلوگيرى مىكند. «١» پاسخ پيامبر اكرم (ص) اشاره به همه مقدرات قابل تغيير است كه گاهى بعضى اعمال سبب تغيير آنها مىگردد.