معقول نيست كه كسى با شنيدن اين گونه اوامر كه: «به آسمان پرواز كن يا با چشم بشنو و با گوش ببين» جواب بدهد: «بچشم، اطاعت»! با دقت در اين مطلب، نتيجه‌هاى ذيل، حاصل مى‌شود:
الف- فرمانهاى الهى بقدر توانايى و قدرت بشر است و مهم‌ترين وظيفه انسان، غلبه بر تمايلات نفسانى است كه در مقابل احكام شرع و عقل به وسوسه‌گرى مى‌پردازد.
ب- در مواردى كه انسان به دلايلى قادر به انجام تكليف نباشد، تكليف از او برداشته مى‌شود. به عبارت ديگر، در تمام احكام شرعى، قدرت و توان انسان به عنوان يك شرط لحاظ شده‌است؛ البته بنده نيز تا آنجا كه در توان دارد، بايد در اطاعت خدا بكوشد.
ج- احكام شرعى همواره با فرمان عقل هماهنگ و همراه است و عقل و شرع در تمام مراحل، دوش به دوش يكديگر پيش مى‌روند. «١» پرسش: چگونه مى‌توان فراموشى و خطا را كه اختيارى نيست، مؤاخذه و مجازات كرد؟! در جواب بايد بگوييم اول اينكه گاهى فراموشى اختيارى است، مانند كسانى كه خدا «٢»، قيامت «٣» و يا هشدارها «٤» را به فراموشى سپردند.
دوم اينكه گاهى مقدمات فراموشى و خطا، اختيارى است، مانند تمايل و توجه به دنيا و همنشينى با اهل غفلت و لهو و لعب كه با جلوگيرى از اين مقدمات، مى‌توان از فراموشى در امان ماند.
ممكن است سؤال ديگرى پيش آيد كه آيا خداوند، «اصْرْ» و تكاليف شاق و بيش از حد طاقت را بر دوش بندگان خود مى‌نهد كه ما معافيت از آنها را بطلبيم؟
پاسخ: منظور از «اصر» در اينجا تعهّدات و تكاليف دشوارى است كه به عنوان كيفر براى كسانى وضع مى‌شود كه از تكاليف آسان سرپيچى كرده‌اند و اين كار، امرى حكيمانه، هشدار دهنده و تربيت كننده است و در باز داشتن مردم از تخلفات نقش مؤثرى دارد.