و گناهكاران ذكر مى‌كند: «فَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقَبَةُ الُمجْرِمينَ» «١» و زمانى هدف از گردش در زمين را بر خوردار شدن از «دلهاى دانا» و «گوشهاى شنوا» مى‌داند: «أَفَلَمْ يَسيرُوا فِى الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِها أَوْ اذانٌ يَسْمَعُونَ بِها» «٢» آرى مسلمانان نبايد از تحولات اجتماعى دنيا بى‌خبر باشند؛ بايد به گردش در زمين بپردازند، تا دنياى اطراف خود و سياستهاى حاكم بر جهان امروز را شناخته، نيازمنديهاى زمان را درك كنند و از تجربيات ديگران استفاده كنند و براى جوامع اسلامى چاره‌جويى نمايند.
تاريخ گذشتگان نيز در بردارنده حوادث پند دهنده‌اى براى آيندگان است و مردم مى‌توانند با بهره‌بردارى از آنها از مسير حيات و زندگى صحيح آگاه شوند. «٣» مطالعه تاريخ- اگر به منظور سرگرمى، يا تفاخر به نياكان، سوابق ملّى و انگيزه‌هاى ديگرى از اين قبيل نباشد- قوانين حياتى جامعه را نشان مى‌دهد و مى‌آموزد كه ستمگران، مفسدان و دشمنان پيامبران، دير يا زود محكوم به شكست و نابوديند «٤» و سرفرازى، نيكنامى، عزت و پيروزى نهايى از آنِ مؤمنان و اهل تقوا خواهد بود. «٥» و خلاصه عبرتها، پندها، اندرزها و درسهايى فراوان براى خوانندگان دارد؛ همچنانكه قرآن شريف مى‌فرمايد: در سرگذشت آنان (يوسف و برادرانش و ديگر اقوام) عبرتها و درسها براى خردمندان است. «٦» سنّت جهاد وَ لا تَهِنُوا وَلا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ إِنْ يَمْسَسْكُمْ قَرْحٌ فَقَدْمَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ وَ تِلْكَ الْأَيَّامُ نُداوِلُها بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذينَ امَنُوا وَ يَتَّخِذَ مِنْكُمْ شُهَداءَ وَاللَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمينَ وَلُيمَحِّصَ اللَّهُ الَّذينَ امَنُوا وَيَمْحَقَ الْكافِرينَ أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ‌