فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٥٨ - ٥ ولايت اطاعت

هلال كه به منظور تنفيذ احكام منوط به دقت از طرف فقيه صادر مى‌گردد، واجب الاتباع است.

توضيح آنكه ولايت اطاعت براى فقيه در پنج مورد زير ثابت است:

[١] . ولايت اطاعت نسبت به فتاوائى كه فقيه در مورد احكام اسلام بيان مى‌كند، مانند آرائى كه در مورد احكام تكليفيه و وضعيه، بطور كلى (در موضوعات كلى) اظهار مى‌دارد.

[٢] . تنفيذ احكام الهى تكليفى، به معنى حكم بر تطبيق آن احكام در موارد و موضوعات خاص مانند حكم فقيه بوجوب و يا حرمت شىء معين خارجى.

٣. تنفيذ حكم وضعى به معنى تطبيق حكم كلى وضعى بر مورد و موضوع خاص، و حكم در آن مورد خاص، مانند حكم به مالكيت شخصى نسبت به مال معين.

٤. تنفيذ موضوع حكم تكليفى، به معنى تطبيق حكم تكليفى بر مورد خاص، و حكم در آن مورد، مانند حكم به هلال ماه نسبت به آثار و احكام تكليفى آن و يا حكم به شراب بودن مايعى خاص.

٥. حكم در مورد موضوع حكم وضعى، مانند حكم بوقوع عقد زوجيت بين زن و مرد معين و يا بيع.

در كليه اين موارد، فتوا و حكم فقيه لازم الاجراست، و جز در مورد اول، نقض آن حتى براى فقيه ديگر نيز جايز نيست. و در مورد اول، فتواى فقيه تنها در مورد خود او و مقلدينش نافذ است، ولى در چهار مورد ديگر حكم فقيه نسبت به فقهاى ديگر نيز - هر چند اعلم از حاكم نيز باشند - نافذ است. مگر آنكه كسى علم قطعى بخطاى حاكم داشته باشد و يا شرائط حكم در وى نباشد١.

بسيارى از فقهاى بزرگ مانند مرحوم صاحب جواهر الكلام حكم فقيه جامع الشرائط را در موضوعات صرفه (غير قضائى) حجت مى‌دانند و اطاعت از آن را براى همگان واجب مى‌شمارند٢.

[١] حاكميت در اسلام، ص ٢٩٨-٢٨٢.

[٢] رجوع شود به جواهر الكلام، ج ١٦، ص ٣٦٠.