فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٥ - نخستين تدوين - همزاد تأسيس - فقه سياسى

مى‌گفت: اذا ثبت لنا عن على (ع) قول لم نعه الى غيره (هرگاه از على (ع) گفته‌اى ثابت مى‌شد ما نظر ديگرى را نمى‌پذيرفتيم [١] .

نخستين تدوين - همزاد تأسيس - فقه سياسى

نخستين تدوين در فقه سياسى شيعه را همراه و همزاد با تأسيس آن مى‌توان در ميراث گرانمايه‌اى كه از امير المؤمنين على (ع) - على رغم موانع گوناگون تاريخى كه بر سر راه داشته - باقى مانده بدست آورد.

اهتمامى كه مورخين و محدثين در جمع‌آورى خطب و كلمات امام ابراز داشته‌اند و ده‌ها مجموعه در اين زمينه تدوين گشته است [٢] . ميراث عظيمى را در فقه سياسى بطور مدون براى امت اسلامى بجاى گذاشته است.

حسن سليقه و انتخاب سيد رضى در گردآورى سخنان امام در نهج البلاغه بر اين سرمايه علمى افزوده است زيرا سيد رضى در انتخاب خطب و نامه‌ها و كلمات قصار تنها به صناعت لفظى و امتيازهاى بلاغتى اكتفا نكرده و محتوا را نيز در نظر گرفته و غنيترين سخنان امام را برگزيده است.

بطورى كه بجرأت مى‌توان گفت هر جمله از نهج البلاغه پيامى در زمينه مسائل سياست و حكومت و اداره جامعه اسلامى در بردارد و براى فقيه در استنباط اصول فقه سياسى منبع غنى و مبسوط تلقى مى‌گردد.

يكى از خصوصيات بارز مطالب نهج البلاغه آن است كه اين سخنان در مقام عمل و تطبيق نظريه‌ها بر جريان امور گفته شده است و صرفاً بيان كليات و نظريه‌ها نيست. زيرا نهج البلاغه در عين اينكه سخن امام معصوم است و خود منبع فقه بشمار مى‌رود در حقيقت بازگردان و تطبيق عينى اصولى است كه بصورت كلى و نظرى در قرآن آمده است.

بجز نهج البلاغه و ديگر مؤلفاتى كه خطبه‌ها و نامه‌ها و كلمات قصار على عليه السلام را جمع‌آورى نموده و گنجينه‌اى از دانش سياسى و احكام مربوط به فقه

[١] . همان، ص ٦.

[٢] رجوع شود به الذّريعة الى تصانيف الشيعة، ج ٧، ص ١٧٩ به بعد.