فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٣ - ٢ مكتب فقهى شيعه

شده است و كتاب التذكره باصول الفقه نخستين گام مهمى است كه توسط شيخ مفيد در نيمه دوم سده چهارم هجرى برداشته شده است.

گرچه قبل از وى فقهائى چون ابن ابى عقيل در كتاب المستمسك بحبل آل الرسول و محمد بن جنيد معروف به اسكافى در كتاب النصرة لاحكام العترة به تدوين مباحث فقهى بر اساس شيوه اهل بيت همت گمارده بودند، ولى شيخ مفيد و از آن پس سيد مرتضى از آن جهت آوازه بيشتر يافتند كه مباحث فقهى را بر اساس قواعد مدون علم اصول فقه بنا نهادند و اين شيوه در مكتب شيخ طوسى انسجام و ارتقاء و استحكام بيشترى يافت.

برخى از نويسندگان محقق مانند علامه سيد حسن صدر در كتاب تأسيس الشيعة و علامه حاج آقا بزرگ طهرانى در كتاب الذّريعة و استاد مصطفى عبد الرزاق در كتاب تمهيد لتاريخ الفلسفه الاسلاميه و دكتر بنهان در كتاب المدخل للتشريع الاسلامى شيعه را به دليل اهتمام زياد به ضبط علوم اهل بيت عليهم السلام در تدوين فقه، مقدم بر علماء سنى شمرده‌اند. و كتابهائى چون سنن تأليف ابو رافع (از ياران امير المؤمنين (ع)) و كتاب الخطبة تأليف ابا ذر غفارى و كتاب محمد بن قيس بجلى و كتاب الجامع فى الفقه تأليف ثابت بن أبو هرمز (از اصحاب امام سجاد (ع)) و كتاب جامع ابواب الفقه تأليف على بن حمزه (از اصحاب امام صادق (ع)) از مؤلفات مكتب فقهى شيعه بشمار رفته است [١] .

گرچه مكتب فقهى شيعه به دليل استناد بيشتر منابع آن به امام جعفر بن محمد الصادق (ع) فقه جعفرى ناميده شده است ولى فقه شيعه در حقيقت از همان عصر پيامبر (ص) آغاز شده است و فتاواى على عليه السلام نخستين جرقه‌هاى فقه شيعه مى‌باشد كه پس از تحولات و سير تاريخى خود به مكتب امروز فقهى شيعه منتهى شده است.

[١] رجوع شود به مآخذ قبلى و كتاب تاريخ الفقه الجعفرى، تأليف سيد هاشم معروف، ص ١٣٢ به بعد.