فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣١٠ - مبحث دوم ابعاد و عناصر تشكيل دهنده امامت

بلكه در آن شرائط آن را غير ممكن مى‌شمارد، و تنها راه نيافتن به آراء عمومى را مانع مى‌شمارد. و مفهوم اين كلام آن است كه هرگاه امكان عملى براى راهيابى به آراء عمومى وجود داشته باشد مانعى وجود نخواهد داشت.

و در صورت ناممكن بودن دسترسى به آراء عمومى، انعقاد امامت مشروط به رأى صاحب نظران و خيرخواهان واجد اهليت و صلاحيت خواهد بود. گرچه بيان امام در اين مورد مى‌تواند مبين بر قاعده الزام و جواب اقناعى به كسانى باشد كه امامت را نه از طريق وحى و وصيت و نص، بلكه از طريق انتخاب و شورا قابل يقين مى‌دانند. ولى چنين تصريحى از امام نيز آمده است كه:

[٣] ">فان اجتمعوا على رجل و سموه اماماً كان ذلك لله رضى فان خرج عن امرهم خارج بطعن او بدعه ردّوه الى ما خرج منه فان ابى قاتلوه على اتباعه غير سبيل المؤمنين

در مورد ديگر امام مى‌فرمايد:

انما مثلى بينكم كمثل السراج فى الظلمه يستضىء به من ولجها فاسمعوا أيها الناس و عوا

نقش من در جامعه، نقشه چراغ فروزانى است كه در تاريكى مى‌درخشد و هر كس كه در تاريكى فرو مى‌رود از نور آن بهره مى‌گيرد. مردم بشنويد و خوب آگاه باشيد.

در شرائطى كه امت، امام راستين خود را نمى‌يابد و يا جريانهاى انحرافى بين امت و امام فاصله ايجاد مى‌كند و توده مردم بحران زده و يا ناگاه بجاى امام منصوص بدنبال امام منتخب مى‌روند، فاجعه بس بزرگى رخ مى‌دهد كه سنگين ترين مسئوليتها را به دوش آگاهان امت مى‌گذارد و شخص امام را به شرائطى بس دشوار و اضطرارى دچار مى‌سازد.

مراعات حق آزادى و انتخاب مردم به مفاد (لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ) ٣ و حفظ جانب اختيار به مقتضاى (إِنّٰا هَدَيْنٰاهُ اَلسَّبِيلَ إِمّٰا شٰاكِراً وَ إِمّٰا كَفُوراً)٤ و احترام به اصل عدم

[١] . نهج البلاغه، نامه ٦.

[٢] نهج البلاغه، خطبه ١٨٧.

[٣] بقره، آيه ٢٥٦.

[٤] انسان، آيه ٣.