فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٢٩٦ - امام مجرى حاكميت الهى

در علم كلام، امام به كسى گفته مى‌شود كه در عمل كردن به احكام شريعت و بكار بستن دستورات الهى، پيشوا و مقتداى امت باشد و امور اجتماعى و سياسى و نظامى امت را بر طبق قوانين وحى اداره مى‌نمايد و برنامه‌ها و طرحهاى اسلام را باجرا درآورد و خود نمونه كامل دين باشد.

امام مجرى حاكميت الهى

امامت به معنى جانشينى از پيامبر - در عهده دارى تمامى مسئوليتها به جز دريافت وحى - از همان ولايتى برخوردار است كه پيامبر را شايسته بود. ولايت و اختيار دارى پيامبر، در عرصه‌اى وسيع، اينگونه در قرآن آمده است: (النَّبِيُّ أَوْلَىٰ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ)١.

چنين اقتدار و ولايتى كه لازمه اجراى حاكميت الهى است به كسى سپرده شده است كه معصوم و به دور از خطا و گناه و سوء استفاده از قدرت است، و اطاعت از او هيچ‌گونه پيامد زيانبخشى به دنبال نخواهد داشت. و ناگزير انتقال ولايت از نبى به جانشين او بايد به همين ملاك صورت گيرد. به اين معنى كه اطاعت از جانشين پيامبر نيز اگر مطلق باشد بايد از خصلت عصمت چون نبى برخوردار و بدور از خطا و گناه باشد وگرنه الزام به اطاعت مطلق شخص جائز الخطا و يا غير معصوم از گناه، اغراء به جهل و به معنى وادار كردن امت به ارتكاب خطا و عمل خلاف خواهد بود.

و به همين دليل است كه چون امر به اطاعت از نبى و اولو الامر در قرآن به يك گونه بيان شده، ناگزير بايد اولو الامر نيز معصوم باشند. (أَطِيعُوا الله وَ أَطِيعُوا اَلرَّسُولَ وَ أُولِي اَلْأَمْرِ مِنْكُمْ‌) [٢] .

همانطورى كه كلمه رسول در آيه (وَ أَطِيعُوا اَلرَّسُولَ‌) مطلق نيست و شامل كسانى كه بعد از پيامبر اسلام ادعاى نبوت و رسالت نموده‌اند نمى‌شود، و مراد رسول خاصى است كه قرآن بر وى نازل گشته است - و او حضرت محمد بن عبد الله صلى الله عليه و آله و سلم است - همچنين مراد از اولو الامر در آيه، مفهوم عام لغوى يعنى همه كسانى كه بنحوى قدرت سياسى را در جوامع اسلامى بدست آورده‌اند

[١] . احزاب، آيه ٦.

[٢] نساء، آيه ٥٩.