ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٥١ - تجزيه و تحليل محتوا
تصوير اسلام و مسلمانان در كتب درسى رژيم صهيونيستى
على بن صالخ الخبتى
اشاره:
اين پژوهش در پى آن است كه مشخص كند چه تصويرى از اسلام و مسلمانان و عربها در كتابهاى درسى رسمى رژيم صهيونيستى ارائه مىشود. اين كتابها چه نقشى در ارائه تصوير مسلمانان و عربها در جامعه اسرائيل دارند و چگونه در شكلدهى ذهن دانشآموزان تأثير مىگذارند و دانشآموز با دريافت اين آگاهىها، چگونه با جامعه خود و جوامع اطراف خود برخورد مىكند و البته اين كتابها در شكلدهى ديدگاه، افكار و ذهنيّت دانشآموزان در طول مراحل تحصيلىشان، نقش بسيار مؤثرى دارد.
براى پرداختن به اين پژوهش، گروهى پژوهشگر به تجزيه و تحليل كتابهاى درسى رسمى رژيم صهيونيستى پرداخت. گروه پژوهشگران، دو روش را براى رسيدن به اين هدف برگزيد: ١. تحليل محتواى كتابها ٢. تجزيه و تحليل پيامهايى كه از آن كتابها دريافت مىشود. اين گروه در ضمن پژوهشهاى خود به ترجمههاى اين كتابها بسنده نكرد. بلكه در كنار ترجمه، از متن اصلى كتابها نيز با ذكر نام كتاب و شماره صفحه، استفاده كرد.
تجزيه و تحليل محتوا
تجزيه و تحليل مطالب اين كتابها به اين صورت انجام گرفت:
١. مقايسه مطالبى كه در اين كتابها در مورد دين اسلام آمده با مطالبى كه در آنها در مورد اديان ديگر آمده است.
٢. بررسى و مطالعه سياق و بافتهايى كه از اسلام در آن ياد شده يا مطالعه و بررسى موضوعاتى كه به دين اسلام مربوط است.
٣. تمركز بر متون و نوشتهها و اسناد و عناوين موضوعات و همچنين تمركز بر تصويرها، عكسها و نقشهها.
٤. بررسى و مطالعه تصاوير و نقشها و آثار هنرى و عنوانهاى اصلى كتابها و هر چه كه به طور كلى براى رساندن پيامها و مفاهيم پنهان به كار مىرود.
٥. مطالعه و بررسى دقيق معانى و مفاهيم كلمات و اشارات آنها و پيامدهاى عاطفى و فرهنگى و تمدنى و دينى مربوط به آن.
٦. پژوهش در مورد آنچه كه متون در مورد آن سكوت كرده، از طريق روشن ساختن پيامهاى ضمنى و رمزهاى موجود داخل متن يا به بيان ديگر، بازجويى و واپژوهى متن.
٧. استفاده از روشهاى گزينشى در ارائه اطّلاعات و به كارگيرى آن و ژرفنگرى در اعماق سطوح مختلف پيامهاى آن در اين متون.
در اين پژوهش محتوا و پيامهاى ٢٣ كتاب درسى رسمى مورد بحث و بررسى قرار گرفت.
بىگمان كتابهاى درسى، نقش اصلى را در شكلدهى ذهن و انديشه دانشآموزان، ايفا مىكنند و تا حد بسيار زيادى، چگونگى رفتار و برخورد دانشآموز با جامعه خود و جوامع اطراف را مشخص مىكند و اينها همه تحت تأثير آن طرحها و تصاوير روشمندى است كه اين كتابها در طول مراحل مختلف تحصيلى به دانشآموزان ارائه مىدهند.
اين پژوهش، در پى آن است كه تصوير عربها و مسلمانان در كتابهاى درسى را در مراحل مختلف آموزشى و در مدارس دينى مورد بررسى قرار دهد و نقش آنها را در تشكيل تصوير روشمند از عربها و مسلمانان مشخص كند.
نتايج اين پژوهش و تحليل تحت ابعاد عناوين زير بيان شده است:
١. بعد اسلامى
٢. بعد قوميتى
٣. بعد صهيونيستى
٤. بعد سياسى
٥. نتايج و توصيهها
اين پژوهش، اين ابعاد يا محورها را با تمركز بر عناوين و موضوعات اصلى كه در بيشتر كتابهاى شده، مورد بررسى و مطالعه قرار داد. اين موضوعات، تقريباً ساختار اصلى مفاهيم و ارزشهاى آنها را تشكيل مىدهد و اين