ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٥٦ - اثر درمانى حجامت
٤. حجامت ساق: در كتاب «قانون» ابنسينا محلّ اين حجامت، يك وجب دست هر كسى براى پاى خودش از قوزك پا به سوى برجستگى پشت ساق تعيين شده است. فوايد حجامت ساق در احاديث بدين شرح است:
الف- رفع خارش بدن: از امام صادق (ع) روايت شده كه مردى از خارش شديد بدن نزد حضرت شكايت كرد. فرمودند: «دارو نوشيدهاى؟» گفت: بلى. فرمود: «فصد كردهاى؟» گفت: بلى و نتيجه نگرفتهام. سپس حضرت فرمود: «سه بار ساق پاهايت را حجامت كن». انجام داد و خارش بدن بهبود يافت. ٤
ب- كاهش امتلاء خون و دردهاى مزمن: امام رضا (ع) در «رساله ذهبيه» مىفرمايد: «حجامت ساق، براى خفقانى كه از امتلاء پديد مىآيد نافع است و براى دردهاى مزمن كليوى و مثانه و رحم و ناراحتى قاعدگى سود بسيار دارد». ٥
٥. حجامت موضعى: اين نوع حجامت با تشخيص پزشك حاذق در ساير نقاط بدن مثل زير چانه، روى كليهها و ... انجام مىشود و در مواردى مثل انسداد عروق، عفونتهاى موضعى، هماتوم، اسپاسم و ... كاربرد دارد. حجامت از روى كليهها را بوعلى سينا براى كليههاى عفونى به كار مىبرده است. امام رضا (ع) در «رساله ذهبيه» به دو نمونه از اين مواضع كه عبارتند از اخدعين (وريدهاى گردن= ژوگولار) و تحت الذقن (زير چانه) اشاره نموده، مىفرمايد: «حجامت اخدعين ناراحتىهاى سر و صورت و چشمها را برطرف مىكند و براى وجع الاضراس (دندان درد) نافع است و حجامت زير چانه براى بيمارىهاى دهان و فساد لثهها درمان خوبى است». ٦
٦. حجامت نقره (گودى وسط گردن): حجامت در اين ناحيه براى اطفال توصيه ولى براى بالغين نهى شده است، زيرا طبق روايات، حجامت در اين نقطه موجب نسيان و فراموشى مىگردد. ابنسينا در كتاب «قانون» اين نوع حجامت را براى درمان ماليخوليا (اسكيزوفرنى) تجويز نموده است زيرا باعث زدودن خيالات وحشتآميز از ذهن بيمار شده و بيمار را كه در اثر تداعى آن افكار، دچار وحشت و اضطراب شده است آرام مىكند. امّا چون با اين كار ساير اطلاعات بيمار نيز از ذهن او محو مىشود، پزشك بايد به جمعبندى برسد كه آيا حذف خاطرات تلخ و وحشتآور بيمار به قيمت حذف ساير اطلاعات وى ارزش دارد يا خير؟
شايد اگر تحقيقات كافى در اين زمينه انجام شود اين نوع حجامت درمان مؤثرى براى بسيارى از اختلالات روانى از جملهPTSD باشد.
اثر درمانى حجامت
در ميان روايات، برخى حجامت را به طور كلى «شفاى بيمارىها» و برخى ديگر آن را «پيشگيرىكننده» از بيمارىها به مدت يك سال معرفى مىكنند و برخى نيز به بيمارىهايى كه حجامت آنها را «رفع مىكند»، اشاره مىكنند كه در اينجا تعدادى از اين احاديث را مىآوريم:
الف- حجامت درمان همه بيمارىها:
١. امام باقر (ع) مىفرمايد: «بهترين چيزى كه مىتوانيد خود را با آن درمان كنيد، حقنه (تنقيه)، ريختن دارو در بينى حجامت و حمام است». ٧
٢. امام رضا (ع) مىفرمايد: «رسول خدا (ص) فرمود: اگر در چيزى شفا وجود داشته باشد، پس در تيغ حجّام است يا در شربتى از عسل». ٨
٣. از رسول اكرم (ص) نيز روايت است كه فرمود: «حجامت داروى تمام بيمارىهاست». ٩
ب- حجامت پيشگيرىكننده از بيمارىهاى يك سال:
١. از رسول اكرم (ص) روايت است كه: «حجامت در روز سهشنبه از هفدهم ماه قمرى داروى بيمارى يك سال است». ١٠
٢. همچنين از معصوم (ع) روايت است كه: «حجامت در ١٧ و ١٩ و ٢١ ماه قمرى داروى بيمارىهاى يك سال است». ١١
ج- حجامت درمان بيمارىهاى خون:
١. رسول اكرم (ص) فرمود: «بيمارى سه دسته و درمان نيز سه نوع است: امّا بيمارى شامل مرّه (صفرا)، بلغم و خون است. پس داروى خون حجامت است، داروى مره راه رفتن و داروى بلغم حمام است». ١٢
د- حجامت داروى بيمارىهاى پوستى: امام صادق (ع) در حديثى، بثورات پوستى را دليل نياز به حجامت ذكر فرموده و در حديثى ديگر حجامت سر را درمان جذام و برص (ويتيليگو) معرفى مىكنند. ١٣
آن حضرت (ع) در همين روايت، به مردى كه از خارش بدن شكايت داشت، دستور به حجامت ساق مىدهند و آن مرد درمان مىشود. ١٤
ه- حجامت داروى سردرد: امام صادق (ع) حجامت سر را شفاى ٧ بيمارى ذكر نموده كه از آن جمله است: سردرد، كسالت و خوابآلودگى. ١٥ از ابن عباس روايت است كه رسول خدا (ص) در حالى كه مُحرِم بود براى رفع سردرد از سرش حجامت نمود. ١٦
و- حجامت و غليان خون: رسول خدا (ص) فرمود: «وقتى خون بر شما غلبه كرد، حجامت كنيد در هر روزى كه ميسر شد و آيةالكرسى را بخوانيد، از خداوند طلب خير كنيد و بر محمد صلوات بفرستد». ١٧
امام رضا (ع) مىفرمايد: «حجامت بين دو كتف براى رفع خفقانى كه ناشى از امتلاء و حرارت است نافع است». ١٨ ظاهراً منظور از غليان خون، فشار خون، غلظت آن و نيز علائمى چون داغى و گُر گرفتگى باشد.
ز- حجامت و تقويت عقل و حافظه: امام صادق (ع)