تروريسم سياسى در تاريخ معاصر ايران از اواسط دهه ١٨٤٠ م. با بابى‌گرى آغاز شد و چنان با بابى‌گرى پيوند خورد كه در دوران متأخر قاجار نام «بابى» و «تروريست» مترادف بود. مى‌دانيم كه بابى‌ها ترور اميركبير را طراحى كردند و در ٢٨ شوال ١٢٦٨ ق. به ترور نافرجام ناصرالدين شاه دست زدند كه به دستگيرى گروهى از ايشان انجاميد. از آن پس اين شيوه در ايران تدام يافت و به ويژه در دوران انقلاب مشروطه و پس از آن اوج گرفت.

فعاليت‌هاى تروريستى دوران انقلاب مشروطه و پس ازآن با نام سردار محيى (عبدالحسين خان معزالسلطان)، احسان‌الله خان دوستدار، اسدالله خان ابوالفتح‌زاده، ابراهيم خان منشى‌زاده و محمّد نظر خان مشكات‌الممالك در پيوند است. درباره سردار محيى و احسان‌الله خان در بحث نهضت جنگل سخن خواهم گفت. ابوالفتح‌زاده، منشى‌زاده و مشكات‌الممالك عضو فرقه بهائى بودند. ١ ابوالحسن علوى، پدربزرگ علوى، مى‌نويسد: « [ابوالفتح‌زاده‌] در حدود سال ١٣٢٨ سفر كوتاهى به اروپا كرد و بعد از مراجعت در ١٣٢٩، كه مسيو مرنارد بلژيكى رئيس خزانه‌دارى شد، او مأمور ماليات ساوجبلاغ و شهريار گرديد و بعد از مدت كمى به واسطه بدرفتارى با رعايا معزول شد و در همين موقع بود كه معلوم شد كه او جزو بهائى‌ها شده است و شب و روز براى پيشرفت آن دسته كار مى‌كند». ٢

اين سه نفر با حيدر عمو اوغلى، تروريست معروف قفقازى، رابطه وهمكارى نزديك داشتند. ٣ به نظر من، ديدگاه كسانى كه حيدر عمو اوغلى را به عنوان رهبر تروريسم دوران مشروطه معرفى كره‌اند به كلى نادرست است. به عكس، حيدر عمو اوغلى در زير نظر ابوالفتح‌زاده و منشى‌زاده و مشكات‌الممالك و با هدايت و دستور كار ايشان كار مى‌كرد. ٤

فعاليّت‌هاى مخفى اسدالله خان ابوالفتح‌زاده (سرتيپ فوج قزاق) و ابراهيم خان منشى‌زاده (سرتيپ فوج قزاق) و محمّد نظرخان مشكات‌الممالك از سال ١٣٢٣ ق. و با عضويت در انجمن مخفى معروف به «بين الطلوعين» آغاز شد كه جلسات آن در خانه ابراهيم حكيمى (حكيم الملك)، نخست وزير بعدى دوران پهلوى، برگزار مى‌شد و بسيارى از اعضاى آن بابى ازلى و چندتن نيز بهائى بودند. ٥ اين همان نكته‌اى است كه آخوند خراسانى و