ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ١٤ - ٣ نرجس خاتون، مادر امام زمان (ع)
آداب اسلامى به خواهر خود حكيمه مىسپارد. ٥١ پس از چندى امام هادى (ع) نرجس خاتون را به عقد فرزندش امام حسن عسكرى (ع) درمىآورد. داستان حمل نرجسخاتون به تفصيل در كتابهاى شرح حال ائمه (ع) آمده است و چنانكه نقل شده آثار حمل بر نرجسخاتون جز در ساعات ولادت امام زمان (ع) آشكار نگرديد. بنا برنقل مشهور، امام دوازدهم در نيمه شعبان سال ٢٥٥ متولد شد. ٥٢ تولد امام عصر (ع) مصادف با فشار فزاينده دستگاه حكومت بر اهلبيت (ع) بود پدر و جدّ آن بزرگوار بر اساس رفتار شوم عباسيان مجبور بودند براى حفظ وجود مقدس امام زمان (ع) اغلب فعاليتهاى خويش را به صورت پوشيده و مخفى انجام دهند، مگر در برابر اصحاب خويش كه احياناً مطالبى را به طور صريح به آنها مىگفتند. علىرغم كنترل و نظارت شديد و مراقبت ويژهاى كه از سوى مأموران نسبت به زندگى ايشان صورت مىگرفت، موفق شدند فعاليتها، دريافتها و پرداختهاى مالى، تبليغاتى و تعاليم خود را آنچنان محرمانه انجام دهند كه از قسمت اعظم آزارها و شكنجهها هم خود و هم اصحاب گرامىشان را حفظ كنند و به مقدار زيادى به مقاصد و اهداف خويش دست يابند و از طرفى موفق به حفظ جان حضرت مهدى (ع) شوند، به خصوص در زمان معتمد عباسى كه امام مهدى (ع) از آغاز زندگى خود معاصر حكومت و خلافت او بود. امام عسكرى (ع) نيز كه مىبايست بر تولد فرزند گرامىشان تأكيد مىكردند و ايشان را به خواص شيعه نشان مىدادند و وجود مهدى (ع) را اعلام مىنمودند، خبر ولادت فرزندشان را براى تعداد قليلى از پيروان صديق خود مانند عثمانبن سعيد و فرزند او محمّدبن عثمان و ابوهشام داودبن قاسم جعفرى، احمدبن اسحاق، حكيمه و خديجه، عمّههاى امام يازدهم بيان كردند. ٥٣
حضرت در دو نوبت، يكى چند روز بعد از تولد حضرت مهدى (ع) و ديگرى چند روز قبل از شهادت خود، اين خبر را اعلام فرمودند و در خلال اين مدت حضرتش را به خواصّ اصحاب بهطور تك تك نيز نشان دادند: از جمله به عمرو اهوازى، كه حضرت را به او نشان دادند و فرمودند: «هذا صاحبكم.» ٥٤
روايتى منسوب به محمّدبن عثمان، سفير دوم امام عصر (ع) بيان مىدارد كه امام عسكرى (ع) چهل نفر از پيروان مورد اعتماد خود را گرد آورده، فرزند خود را به آنان نشان داد. ٥٥ و فرمود: «اين امام شماست بعد از من و خليفه من بر شما، از او اطاعت كنيد و بعد از من هم جدا و متفرّق نشويد كه سرانجام در گرداب عقايد گوناگون هلاك خواهيد شد.» ٥٦ سپس براى توجه دادن به آنها مىفرمايد: اين تنها فرصتى است كه براى ديدار شما از مهدى (ع) پيش آمده است، بعد از اين ديگر او را نخواهيد ديد.
در ماجراهاى بازداشتهاى امام حسن عسكرى (ع) و فضاى اختناقآميز سامّرا در آن زمان و نيز نگرانىهاى مادرانه در مورد حفظ جان حضرت مهدى (ع) و دورى و فراق از او به خاطر مصلحت بالاتر- يعنى حفظ جان آن مولود، پس از آنكه به همراه مادر امام حسن عسكرى (ع) به مكه فرستاده شد- مىتوان نقش نرجس خاتون را مشاهده نمود. او هنگام شهادت امام حسن عسكرى (ع) در سامرا، نزد امام بود. ٥٧ و رفتار آزاردهنده مأموران دستگاه خلافت را مىديد و به يقين اسرارى از اهل بيت (ع) را در سينه نگه داشته بود.
حضرت به خانه امام (ع) هجوم آوردند و منزل را بازرسى و سپس مهرو موم كردند. امام (ع) از غفلت آنان استفاده كرد و از منزل خارج شد. آنان نرجس خاتون مادر حضرت مهدى (ع) را دستگير كردند و براى بازجويى نزد مأموران بردند تا درباره كودك از او سؤال كنند، نرجس براى حفظ جان امام زمان (ع) ادعاى باردارى كرد و بازداشت شد. التبه بنا بر برخى گزارشها، طراح اصلى اين حركت حديث بود و نرجس با صلاحديد وى آن را اجرا نمود. پس از دستگيرى نرجس مدت دو سال تحت نظر قرار گرفت. در اين دوران كه تحت مراقبت عباسيان و در خانه معتمد خليفه عباسى بود، به يقين مشكلات زيادى براى او به وجود آمد و اين محدوديتها براى نرجس ناراحتكننده بود. پس از انقضاى اين مدت به علت درگيرىها و آشوبهايى كه در نقاط مختلف خلافت عباسى روى داد (مانند قيام صالح الزنج و حمله يعقوب بن ليث و مرگ ناگهانى عبيدالله بن يحيى بن خاقان) حكومت عباسى تمام نيروى خود را براى رويارويى با اين حركتها بسيج كرد و ديگر مجال سختگيرى در مورد خاندان امام (ع) باقى نماند. از اينرو، از ايشان رفع توقيف به عمل آمد. ٥٨
نرجس پس از رهايى مدتى در خانه حسن بن جعفر كاتب نوبختى به سر برد و مورد توجه شيعيان قرار گرفت و آوازه صلاح، تقوا و مستجابالدعوه بودن او در ميان شيعيان پيچيد. با توجه به كمال عظمت و فضيلت و پاكى وى، خيل عظيم مشتاقان اهل بيت (ع) براى استجابت دعا و رفع گرفتارى و مشكلات خويش به او رجوع مىكردند و اين موجب سوء ظن عباسيان گرديد. از اينرو، وى را از دسترس جامعه شيعه دور نمودند. اين جريان مصادف با دوران معتمد عباسى بود. وى نيز مانند متوكل مخالف جدى شيعيان بود. از اينرو نرجسخاتون را از خانه حسن بن جعفر نوبختى بيرون كشيد و در قصر خود محبوس نمود تا اينكه در دوران معتمد عباسى، اين بانوى گرامى و بافضيلت وفات يافت و در كنار مرقد پاك امام حسن عسكرى (ع) و امام هادى (ع) در سامرا به خاك سپرده شد. ٥٩