فعاليت‌هاى سياسى خود مى‌پرداختند. به هر حال حُديث علاوه بر نقش تربيتى و پرورش فرزندى همچون امام حسن عسكرى (ع) و بر حسب تعليمات امام دهم (ع) بر طبق آموزش و پرورش مكتب نبوت بود، به مبارزه نيز پرداخت و حتى ممكن است به خاطر جنسيتش، كه كمتر موجب حساسيت سياسى مى‌شد، در موارد مهم و مخاطره‌آميز از وجود او استفاده شده باشد مانند سپردن امام زمان (ع) به او و رهسپار شدنش به مكه در دوران امام حسن عسكرى (ع). اين بانوى ارجمند زمانى كه در مدينه مىِ‌زيست زنان بزرگ عرب و مشايح علما در محضر او جمع مى‌شدند و از وى كسب فيض مى‌كردند.

ب) نقش سياسى- اجتماعى حُديث در دوران امام عسكرى (ع) و پس از شهادت آن حضرت‌

١. نگاهى گذرا به شخصيت و زندگى امام حسن عسكرى (ع):

فرزند گرامى حديث- امام حسن عسكرى (ع)- در مدينه در سال ٢٣٢ ق. ديده به جهان گشود و در سن چهار سالگى به دستور متوكل و همراه پدر و مادر خود به سامرا عزيمت نمود و تا پايان عمر شريفش در اين شهر به سر برد. با شهادت امام هادى (ع) در سال ٢٥٤ ق. و به نصّ آن حضرت، امام عسكرى (ع) به سمت امامت شيعيان اثناعشرى منصوب گرديد. ١٤ اكثريت عظيم شيعيان با توجه به وصيت و تنصيص امام هادى (ع) كه از نظر آنان نشانه صحت امام بعدى بود، آن حضرت را به امامت پذيرفتند. مدّت امامت آن حضرت شش سال بود. امام عسكرى (ع) در وضعيتى مسئوليت هدايت وامامت مردم را به عهده گرفت كه دستگاه خلافت عباسى و جامعه آن روز به نهايت آشفتگى رسيده و سران ترك بر اوضاع حكومت مسلط شده بودند و كارها از دست خلفا بيرون رفته بود. از خليفه عباسى به جز مقامى تشريفاتى، قدرتى بر جاى نمانده بود. امّا اين شرايط از فشارها عليه امام (ع) و ياران ايشان نكاست بلكه دائم محدوديت‌ها بيشتر مى‌شد و مراقبت و نظارت حكومت عباسى نسبت به امام حسن عسكرى (ع) و شيعيان آن حضرت در دوران امامت ايشان (٢٥٤- ٢٦٠ ق.) همچنان ادامه يافت. آن حضرت مانند پدر خويش ناچار شد در سامّرا اقامت كند. در مدت كوتاه اين اقامت، سه تن از خلفاى عباسى (معتز، مهتدى و معتمد) به خلافت رسيدند و حضرت مجبور بود در روزهاى دوشنبه و پنج‌شنبه در كاخ خليفه حاضر شود. ١٥

حكومت عباسى كه از نفوذ و موقعيت اجتماعى امام نگران بود، در دوران معتز امام (ع) را بازداشت و زندانى كرد. ١٦ همچنين معتز تصميم گرفته بود كه امام عسكرى (ع) را به قتل برساند و به همين منظور به سعيد حاجب دستورداد كه امام را به كوفه ببرد و در بين راه به قتل برساند، ولى پس از سه روز تركان خود او را به هلاكت رساندند. ١٧

پس از معتز، مهتدى به حكومت رسيد. مهتدى نسبت به امام حسن عسكرى (ع) و ياران حضرت كينه داشت و با ايشان دشمنى مى‌ورزيد و در سركوب و وارد آوردن فشار بر اهل بيت از سيره پيشينيان خود پيروى مى‌كرد تا آنجا كه گفته بود: «به خدا قسم آنان را از روى زمين درو خواهم كرد.» ١٨

در دوران حكومت او تا شبى كه كشته شد، امام (ع) در زندان به سر مى‌برد. ١٩ وى حتّى تصميم داشت امام (ع) را به قتل برساند. ٢٠ ما پيش از آنكه به تصميم خود جامه عمل بپوشاند، فرماندهان ترك بر او يورش بردند و وى را به قتل رساندند. ٢١ با كشته شدن مهتدى امام (ع) از زندان آزاد شد.

پس از مهتدى، معتمد در سال ٢٥٦ ق. به وسيله سران ترك به خلافت رسيد. ٢٢ پنج سال از دوران امامت حضرت عسكرى (ع) در دوران حكومت او سپرى شد. در طول دوران حكومت وى، امام (ع) در حال تقيه يا تحت نظر مى‌زيست، زيرا معتمد عباسى محدوديت‌هاى بسيارى بر آن حضرت تحميل و ايشان را توسط جاسوسان خود محاصره كرده بود. به همين دليل، بيشتر پيروان آن حضرت از تماس آزاد با ايشان محروم بودند و فقط تنى چند از خواص يارانش مى‌توانستند شخصاً با ايشان ارتباط داشته باشند. ٢٣ زيرا خاندان عباسى و سردمدارن حكومت بر اساس روايات و اخبار متواتر كه از طريق پيامبر (ع) و ساير ائمه (ع) توسط شيعه و سنى نقل شده بود، ٢٤ مى‌دانستند مهدى موعود (ع) كه در هم كوبنده حكومت‌هاى ظالم است از نسل امام عسكرى (ع) خواهد بود. ٢٥ به همين سبب، پيوست مراقب زندگى او بودند تا بتوانند به فرزند آن حضرت دسترسى يابند و او را از بين ببرند. از اين رو، امام (ع) تحت كنترل و نظارت شديد مأموران عباسى بود. معتمد عباسى آن حضرت را به زندان انداخت و على‌بن جرين را مأمور مراقبت از ايشان نمود، على‌بن جرين در پاسخ معتمد كه درباره امام (ع)