از وى سؤالاتى نموده بود، چنين گفت: «روزها روزه‌دار و شب‌ها مشغول نماز است.» ٢٦ چندى بعد امام (ع) به حكم معتمد آزاد شد و اجازه يافت به خانه‌اش بازگردد، ولى در خانه نيز او را سخت زير نظر داشتند. ٢٧ در دوران معتمد خطرهاى بسيارى خلافت عباسى را تهديد مى‌كرد، از جمله: شورش صاحب الزنج، قيام يعقوب‌بن ليث و مدعيان ديگر.

به رغم مشكلات و اشتغالات گوناگونى كه حكومت با آن روبه‌رو بود، محدوديت و مراقبت همچنان بر امام عسكرى (ع) اعمال مى‌شد و جاسوسان حكومت آن حضرت را محاصره كرده، زير نظر داشتند. ٢٨ از اين‌رو، امام (ع) مانند پدر بزرگوارشان همان روش مبارزه مخفى را در پيش گرفتند و همواره در خفا و تقيه به سر مى‌بردند. ٢٩ زيرا امام (ع) براى غيبت فرزندشان زمينه‌سازى مى‌كردند و يكى از ويژگى‌هاى عصر غيبت، تقيه بود. ٣٠ آن حضرت به نسبت ساير امامان (ع) به شديدترين حالات پنهان‌كارى زندگى مى‌كردند. از اين‌رو، در منزل ايشان به روى عامه شعيه بسته بود و جز خواصّ شيعه، كس ديگرى را به حضور نمى‌پذيرفتند. با اين حال، بيشتر اوقات زندانى بودند. ٣١

سبب اين همه فشار آن بود كه اوّلًا، در آن دوران جمعيت شيعه رو به افزايش بود و اينكه شيعه به امامت قايل بودند و ائمه شيعه نيز شناخته مى‌شدند. از اين رو، خلفاى عباسى بيش از پيش ائمه را تحت مراقبت قرار داده، با نقشه‌هايى مرموز در محو و نابودى آنان مى‌كوشيدند، ثانياً حكومت عباسى پى برده بود كه خواصّ شيعه براى امام يازدهم (ع) به وجود فرزندى معتقدند و طبق رواياتى كه از خود امام يازدهم و امام دهم (ع)، از پدر ايشان نقل مى‌كنند، فرزند او را همان مهدى موعود (ع) مى‌شناسند كه به موجب اخبار متواترى كه از پيامبر (ع) نقل شده او را امام دوازدهم مى‌دانند. ٣٢

بدين سبب امام يازدهم بيش از ساير ائمه (ع) تحت مراقبت حكومت عباسى درآمده و خليفه وقت تصميم گرفته بود كه به هر طريق ممكن به جريان امامت شيعه خاتمه بخشد. از اين رو، آن حضرت را مسموم نمود و به شهادت رساند.

٢. حُديث وصى امام حسن عسكرى (ع):

بنابر گزارش‌هاى تاريخى و روايات، امام حسن عسكرى (ع) پيش از شهادت، روزى با مادر خويش، حديث، درباره وقايع سال ٢٦٠ ق. و شهادت و مسموم شدنش سخن گفت و او را از اخبار و رويدادهاى آن سال آگاه كرد. سپس مهدى موعود (ع) را به او سپرد تا از سامرا خارج كند و براى سفر حج به مكه برود، پس از آن حديث و نواده‌اش تحت حفاظت احمدبن مطّهر، يار صميمى و نزديك امام عسكرى (ع) به مكه رفتند. ٣٣

با توجه به اوضاع سال‌هاى ٢٩٥- ٢٦٠ ق. بدون شك سفر حجّ اين بانو كه به امر امام (ع) صورت گرفت تنها يك سفر عبادى و معنوى نبود، بلكه براى حفظ جان ولى خدا، حضرت بقية الله الاعظم (ع) از آسيب و خطر دشمنان بود. پس از برگزارى مناسك حج، حديث به مدينه عزيمت كرد و آنجا را محلّ اختفاى امام دوازادهم (ع) قرار داد. وى هر روز از اخبار عراق جويا مى‌شد تا اينكه اطلاع يافت فرزندش امام حسن عسكرى (ع) در سامّرا از دنيا رفته است. از اين‌رو از مدينه به سامّرا بازگشت.

همين‌كه خبر بيمارى امام يازدهم (ع) را به معتمد گزارش دادند، طبيب نزد آن حضرت فرستاد و چند تن از معتمدان خود و چند نفر از قضات از جمله حسين بن ابى الشوراب (قاضى‌القضاة) را به خانه امام روانه نمود و دستور داد پيوسته ملازم وى و مراقب اوضاع داخلى منزل باشند، اين وضع ادامه داشت تا اينكه امام (ع) به شهادت رسيد. (٢٦٠ ق) پس از اين حادثه، خانه امام عسكرى (ع) به دستور خليفه معتمد بررسى دقيق شد و همه چيز مهر و موم گرديد. پس از آن تلاش‌هاى پيگيرانه‌اى براى يافتن فرزندى از آن حضرت آغاز شد، حتّى كنيزان حضرت نيز تحت نظر قرار گرفتند. ٣٤

از موارد مهم و مخاطره‌آميز پس از شهادت امام حسن عسكرى (ع) و سال‌هاى آغازين غيبت، حفاظت از جان‌