«باسيليوس» مهترى اسب ميخاييل را به عهده داشت. او اگر چه بى‌سواد محض بود ولى در اثر كاردانى از مهترى به رياست تشريفات دربار ارتقا يافت. كم‌كم درصدد اشغال امپراتورى برآمد.

او نخست ميخاييل را متقاعد نمود كه «بارداس» براى خلع كردن ميخاييل توطئه مى‌كند، سپس او را در سال ٨٦٦ م. خفه كرد.

ميخاييل كه ساليان درازى عادت كرده بود سلطنت كند نه حكومت، اينك باسيليوس را در امپراتورى خود شريك نمود، و تمامى امور مملكت را به دست او سپرد.

باسيليوس، كم‌كم نقشه قتل ميخاييل را نيز مطرح كرد، و با كشتن ميخاييل وارث تاج و تخت وى شد.[١]

مورخان اسلامى اتفاق نظر دارند كه ميخاييل به سال ٢٥٧ ق. در عهد امام حسن عسكرى (ع) به دست باسيليوس به قتل رسيد.[٢]

٤. مبادله اسرا

در عهد امپراتورى ميخاييل در ميان سپاهيان اسلام و روم جنگ‌هاى شديدى روى داد و اسيران بى‌شمارى از طرفين به دست يكديگر افتاد.

در عاشوراى ٢٣١ ق. (برابر با سپتامبر ٨٤٥ م.) اسيران جنگى ميان مسلمانان و روميان مبادله شد.

تعداد اسيران مسلمان را كه در آن روز بازخريد كردند ٤٤٦٠ نفر نوشته‌اند.[٣]

و در اين زمان بود كه نواحى «آدانا» به دست مسلمانان فتح شد.[٤]

مسعودى به هنگام بررسى مبادله و بازخريد اسراى جنگى در ميان مسلمانان و روميان مى‌نويسد:

سومين بازخريد اسيران در خلافت الواثق بالله درمحرم ٢٣١ ق. بود، كه امپراتور در آن زمان «ميخاييل بن تئوفيل بود، و سرپرست اين بازخريد از طرف خليفه، خاقان- غلام ترك خليفه- بود. در اين تاريخ ٤٣٦٢ نفر اسير مسلمان در ظرف ده روز بازخريد شدند.[٥]

سپس مى‌نويسد:

چهارمين بازخريد اسيران در زمان متوكل، در شوال ٢٤١ ق. بود، و امپراتور روم «ميخاييل بن تئوفيل» بود، و سرپرست اين بازخريد از طرف خليفه «شنيف» بود. در اين تاريخ ٢٢٠٠ نفر اسير بازخريد شدند.[٦]

يعقوبى- مقدم مورخان اسلامى- نيز گزارش كوتاهى از مبادله و بازخريد اسيران در عهد متوكل در تاريخ ارزشمند خود آورده است.[٧]

طبرى در حوادث ٢٤١ ق. مى‌نويسد:

تئودوره، مادر ميخاييل و امپراتور روم، شخصى را به نام «جرجيس بن فرنافس» براى بازخريد اسيران رومى به نزد متوكل فرستاد. تعداد اسيران رومى در دست مسلمانان در حدود ٢٠٠٠٠ نفر بودند.

پس از شرح مبسوطى ادامه مى‌دهد:

اين مبادله و بازخريد اسيران در روز ١٢ شوال ٢٤١ ق. انجام پذيرفت. و تعداد اسيران مسلمان ٧٥٨ نفر بود، كه ١٢٥ نفر آنان را زنان تشكيل مى‌دادند.[٨]

به هنگام فتح «عموريه» روميان ٣٠٠٠٠ نفر كشته دادند و ٣٠٠٠٠ نفرشان به اسارت رفت.[٩]

ياقوت مى‌نويسد:

در واقعه «يرموك» قيصر روم تا انطاكيه آمده بود كه جنگ را از نزديك رهبرى كند. هنگامى كه مطلع شد روميان شكست خورده‌اند، انطاكيه را به قصد قسطنطنيه ترك كرد.

قيصر به هنگام ترك انطاكيه خطاب به تپه‌هاى سوريه گفت: «اى سوريه! خداحافظ، ديگر اميد ندارم كه به سوى تو بازگردم».[١٠]

شكيب ارسلان در گزارش ارزشمند خود مى‌نويسد:

به سال ٢٤٤ ق. سپاه اسلام به فرماندهى عباس بن فضل از راه دريا با روميان جنگيدند، چهل كشتى جنگى روميان براى مقابله با سپاه اسلام وارد معركه شد. پيكار سختى درگرفت. روميان شكست خوردند و مسلمانان ده كشتى را با سرنشينان آن‌ها از آنان به غنيمت بردند.

سپس عباس به جنگ «قيصر» رفت، در آنجا مردى را اسير كرد. او نقطه‌اى از حصار شهر را به عباس نشان داد.

عباس از همان نقطه به شهر رخنه كرد و وارد نبرد شد. مردم شهر درهاى شهر را گشودند و تسليم سپاه اسلامى شدند و غنايم فراوانى نصيب مسلمانان گرديد.

متعاقب آن پادشاه قسطنطنيه سيصد كشتى جنگى پر از سرباز به جنگ مسلمانان فرستاد، همين كه به «سرقسوسه» رسيدند، عباس با سپاهيانش به جنگ آن‌ها رفت و روميان را شكست داد، و يكصد كشتى را از